Η Θουκυδίδεια Επιστροφή: Όταν η Ηθική συναντά την Πραγματικότητα
Η πιο σημαντική στιγμή της ομιλίας ήταν η επίκληση στον Θουκυδίδη και στην αιώνια αλήθεια του, «οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υφίστανται ό,τι τους επιβάλλεται».
Αυτή η αναφορά δεν ήταν ακαδημαϊκό διακοσμητικό στοιχείο. Ήταν μια ρήξη με τον δυτικό ιδεαλισμό των τελευταίων δεκαετιών. Αποτελεί την υπενθύμιση ότι, τελικά, οι διεθνείς σχέσεις δεν οργανώνονται από συνθήκες, αλλά από συσχετισμούς δύναμης. Οι κανόνες υπάρχουν, αλλά ισχύουν μόνο εφόσον εξυπηρετούν ή τουλάχιστον δεν απειλούν τα συμφέροντα εκείνων που έχουν την ισχύ να τους επιβάλουν. Με αυτό, ο Κάρνεϊ παραδέχτηκε δημόσια ότι η ηθική γλώσσα, χωρίς την υλική ισχύ να την υποστηρίξει, είναι συχνά ένας κενός θρήνος.
Το Τέλος της «Ουδέτερης» Οικονομίας και το Μάθημα από τις ΗΠΑ
Η ομιλία κατέρριψε επίσης έναν δεύτερο ισχυρό μύθο, ότι η παγκόσμια οικονομία είναι ένα ουδέτερο πεδίο συνεργασίας. Αντίθετα, τα πάντα έχουν εργαλειοποιηθεί, οι αλυσίδες εφοδιασμού, οι ενεργειακές ροές, τα χρηματοπιστωτικά δίκτυα.
Ο Κάρνεϊ υπήρξε ιδιαίτερα αποκαλυπτικός αναφερόμενος στις πρόσφατες εμπορικές τριβές με τις ΗΠΑ. Η πίεση που δέχτηκε ο Καναδάς σε κρίσιμους τομείς της βιομηχανίας του κατέστησε σαφές ότι ακόμη και οι πιο στενές συμμαχίες δεν είναι απρόσβλητες από την πολιτική της ισχύος. Το εμπόριο δεν είναι πλέον μόνο εμπόριο, αλλά μέσο πίεσης και γεωπολιτικής μάχης.
Αυτή η παραδοχή δικαιολογεί μια νέα στρατηγική, την επιστροφή της κρατικής παρέμβασης και της στρατηγικής βιομηχανικής πολιτικής. Το μήνυμα είναι σαφές, η «αόρατος χείρ» της αγοράς δεν θα μας σώσει. Η εθνική ασφάλεια και η οικονομική ανεξαρτησία είναι πλέον δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος.
«Αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού»
Αυτή η λακωνική φράση αποτελεί τη σύγχρονη μετάφραση της θουκυδίδειας σοφίας. Στον νέο αυτόν κόσμο, η «ουδετερότητα» είναι μια ψευδαίσθηση. Χώρες που δεν παίρνουν ενεργά θέση και δεν συμμετέχουν στη διαμόρφωση των κανόνων, γίνονται αντικείμενα των αποφάσεων άλλων. Γίνονται, κυριολεκτικά, το «μενού».
Το μήνυμα απευθύνεται ιδιαίτερα στις λεγόμενες «μεσαίες δυνάμεις». Δεν αρκεί πλέον να είσαι ένας προβλέψιμος σύμμαχος. Απαιτείται ενεργητική στρατηγική και επιλογή συμμαχιών με βάση τα πραγματικά συμφέροντα, όχι απλώς τις κοινές διακηρύξεις.
Στρατηγική Αυτονομία: Το Νέο Πρωταρχικό Αγαθό
Η στρατηγική αυτονομία που περιέγραψε ο Καναδός Πρωθυπουργός δεν σχετίζεται με τον απομονωτισμό, αλλά με την ίδια την ικανότητα επιβίωσης. Ένα κράτος που εξαρτάται από τρίτους για την ενέργεια, την τροφή (επισιτιστική ασφάλεια) ή τις κρίσιμες τεχνολογίες, είναι ένα κράτος με περιορισμένη κυριαρχία.
Η θουκυδίδεια λογική αποκτά σύγχρονη μορφή. Η ισχύς του 21ου αιώνα είναι πολυδιάστατη. Δεν μετριέται μόνο με όπλα, αλλά με την ενεργειακή, βιομηχανική και τεχνολογική ανεξαρτησία.
Μήνυμα για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, αυτή η ανάλυση αποτελεί καθρέφτισμα της καθημερινότητάς μας. Η Ανατολική Μεσόγειος είναι το τέλειο παράδειγμα ενός χώρου όπου το Διεθνές Δίκαιο συμβιβάζεται καθημερινά με την ωμή ισχύ.
Όποιος πιστεύει ότι οι κανόνες, από μόνοι τους, θα μας προστατεύσουν, αγνοεί τη φύση του διεθνούς συστήματος. Η στρατηγική αυτονομία και η ενίσχυση της παραγωγικής μας βάσης είναι προϋποθέσεις ώστε να μην βρεθούμε εμείς, τελικά, στο «μενού».
Το Τέλος των Αυταπατών
Η αξία της ομιλίας του Κάρνεϊ ήταν στη μετατόπιση της νοοτροπίας. Η παραδοχή ότι η παλιά τάξη δεν θα επιστρέψει είναι οδυνηρή αλλά απελευθερωτική. Μας επιτρέπει να σχεδιάσουμε για τον πραγματικό κόσμο, όχι για εκείνον που θα ευχόμασταν να υπήρχε. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν αυτός ο κόσμος μας αρέσει, αλλά ποιοι θα τον κατανοήσουν εγκαίρως και θα ενεργήσουν αναλόγως.
—————
*Αφορμή για το παρόν άρθρο αποτέλεσε η ομιλία του Καναδού Πρωθυπουργού στην 56η Ετήσια Σύνοδο του WEF, στις 20/01/2026, στο Νταβός.
** “Principled and pragmatic: Canada’s path” – Ομιλία του Πρωθυπουργού Καναδά στο WEF
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου