Το Σαντράλ της Δράμας: Από τη λάμψη της ακμής στην ελπίδα της αναγέννησης

Υπάρχουν κτίρια που δεν είναι απλώς πέτρα, τούβλα και σοβάς. Είναι φορείς μνήμης. Κουβαλούν ιστορίες ανθρώπων, στιγμές μιας άλλης εποχής και αποτελούν σιωπηλούς μάρτυρες της πορείας μιας πόλης. Ένα τέτοιο κτίριο είναι το ιστορικό Σαντράλ της Δράμας.

Λίγα μόλις μέτρα πάνω από την πλατεία Ελευθερίας, απέναντι από τον ιστορικό ναό των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, δεσπόζει το επιβλητικό νεοκλασικό οικοδόμημα που για πολλές δεκαετίες ήταν γνωστό ως «Μέγα Κεντρικόν Ξενοδοχείον». Η θέση του, στην καρδιά της οδού Βενιζέλου, δεν ήταν τυχαία. Βρισκόταν στο πιο ζωντανό εμπορικό και κοινωνικό σημείο της πόλης, εκεί όπου συναντιούνταν ταξιδιώτες, έμποροι, επαγγελματίες και κάτοικοι της Δράμας.

Το Σαντράλ δεν υπήρξε μόνο ένα ξενοδοχείο. Ήταν τόπος συνάντησης, σημείο αναφοράς και σύμβολο μιας πόλης που γνώριζε οικονομική και κοινωνική άνθηση. Οι προσόψεις του, οι διακοσμήσεις και η αρχιτεκτονική του μαρτυρούσαν την αισιοδοξία και την αυτοπεποίθηση μιας εποχής κατά την οποία η Δράμα αποτελούσε σημαντικό εμπορικό και διοικητικό κέντρο της Ανατολικής Μακεδονίας.

Με το πέρασμα όμως των δεκαετιών, όπως συνέβη και σε πολλά ακόμη ιστορικά κτίρια της ελληνικής περιφέρειας, η ζωή μετακινήθηκε αλλού. Το εμπορικό κέντρο άλλαξε, οι δραστηριότητες περιορίστηκαν και το Σαντράλ εγκαταλείφθηκε στη φθορά του χρόνου. Οι ξεφτισμένοι σοβάδες, τα κλειστά παράθυρα και οι άδειοι χώροι έγιναν ένα διαρκές σύμβολο της παρακμής του παλιού ιστορικού πυρήνα της πόλης.

Κι όμως, ακόμη και εγκαταλελειμμένο, το κτίριο δεν έχασε ποτέ την επιβλητικότητά του. Όποιος περνούσε από τη Βενιζέλου δεν μπορούσε να μην υψώσει το βλέμμα προς την πρόσοψή του και να αναρωτηθεί πώς θα ήταν όταν έσφυζε από ζωή. Σήμερα, η εικόνα αυτή αρχίζει να αλλάζει. Η αποκατάσταση δεν αφορά απλώς τη διάσωση ενός παλιού κτιρίου. Αποτελεί μια πράξη σεβασμού απέναντι στην ιστορία της Δράμας και μια επένδυση στη συλλογική της μνήμη. Η ανακαίνιση του Σαντράλ δημιουργεί την προσδοκία ότι η περιοχή μπορεί να ξαναβρεί μέρος από τη χαμένη της αίγλη, διατηρώντας παράλληλα τον ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό της χαρακτήρα.

Η αναγέννηση του Σαντράλ δεν προέκυψε τυχαία. Αποτελούσε ένα από τα μεγάλα οράματα του αείμνηστου Δραμινού επιχειρηματία και ιδρυτή της Raycap, Κώστα Αποστολίδη, ο οποίος απέκτησε το ιστορικό κτίριο με σκοπό να το διασώσει και να του δώσει ξανά ζωή. Μετά τον θάνατό του, η πρωτοβουλία συνεχίζεται από την πρόεδρο της εταιρείας, Καλλίστη Αποστολίδου, η οποία υλοποιεί το όραμα του πατέρα της. Η αποκατάσταση δεν αποσκοπεί μόνο στη διάσωση ενός σημαντικού αρχιτεκτονικού μνημείου, αλλά και στην αναζωογόνηση του ιστορικού κέντρου της Δράμας, αποδεικνύοντας ότι η ιδιωτική πρωτοβουλία μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διατήρηση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης. 

Η διατήρηση των ιστορικών κτιρίων δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαία προϋπόθεση για να μη χαθεί η ταυτότητα μιας πόλης. Μέσα από αυτά, οι νεότερες γενιές μπορούν να γνωρίσουν το παρελθόν τους, ενώ οι παλαιότεροι ανακαλούν εικόνες και μνήμες μιας εποχής που σημάδεψε τη ζωή τους.

Το Σαντράλ δεν είναι απλώς ένα ακόμη προς ανακαίνιση κτίριο. Είναι ένα κομμάτι της ψυχής της Δράμας που επιστρέφει. Και ίσως η αναγέννησή του αποτελέσει την αρχή για την ευρύτερη ανάδειξη και προστασία της ιστορικής φυσιογνωμίας της πόλης, ώστε το παρελθόν να συνεχίσει να συνομιλεί δημιουργικά με το παρόν και το μέλλον.

Ιούνιος 1982 – Δυτικό Βερολίνο

Διαδηλώναμε με την ελληνική κοινότητα του Δυτικού Βερολίνου ενάντια στην πυρηνική κλιμάκωση. Εκείνες τις ημέρες η πόλη ζούσε στον ρυθμό της επίσκεψης του προέδρου των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρήγκαν και των μεγάλων κινητοποιήσεων που προκάλεσε.

Το πολιτικό υπόβαθρο ήταν ο περίφημος Doppelbeschluss του ΝΑΤΟ, η απόφαση του 1979 που προέβλεπε διαπραγματεύσεις με τη Σοβιετική Ένωση για τα πυρηνικά όπλα μέσου βεληνεκούς, αλλά και την εγκατάσταση αμερικανικών πυραύλων Pershing II και Cruise στην Ευρώπη, εάν οι συνομιλίες αποτύγχαναν. Το καλοκαίρι του 1982 οι πύραυλοι δεν είχαν ακόμη εγκατασταθεί, όμως η Ευρώπη ήταν ήδη βαθιά διχασμένη.

Εγώ, με τη φωτογραφική μηχανή πάντα ετοιμοπόλεμη, προσπαθούσα να αποτυπώσω όχι μόνο το πλήθος, αλλά και τις μικρές στιγμές που έλεγαν τη δική τους ιστορία.

Κάποια στιγμή, στο απέναντι πεζοδρόμιο, στεκόταν μόνη της μια νεαρή γυναίκα. Σήκωνε πάνω από το κεφάλι της ένα πρόχειρα ζωγραφισμένο πλακάτ με ένα γουρούνι στα χρώματα της αμερικανικής σημαίας και τη φράση «United Pigs». Δεν θυμάμαι αν φώναζε συνθήματα. Θυμάμαι μόνο ότι, μέσα στη βοή του πλήθους, η μοναχική της παρουσία μου φάνηκε πιο δυνατή από κάθε ντουντούκα. Σήκωσα τη μηχανή σχεδόν ενστικτωδώς και πάτησα το κλικ. Εκείνη τη στιγμή δεν σκεφτόμουν ότι κατέγραφα ένα κομμάτι της ιστορίας. Απλώς προσπαθούσα να διασώσω μια εικόνα που εξέφραζε το κλίμα μιας ολόκληρης εποχής.

Σαράντα και πλέον χρόνια αργότερα, κοιτάζω ξανά αυτή τη φωτογραφία και συνειδητοποιώ ότι δεν βλέπω μόνο μια διαδήλωση του Ιουνίου του 1982. Βλέπω μια Ευρώπη που φοβόταν ότι θα γινόταν το πεδίο μιας πυρηνικής αναμέτρησης των υπερδυνάμεων.

Ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε, το Τείχος του Βερολίνου έπεσε, η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε. Ωστόσο, η ιστορία δεν σταμάτησε εκεί. Σήμερα, με τον πόλεμο στην Ουκρανία, την επιστροφή της πυρηνικής αποτροπής στο προσκήνιο, την αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ρωσίας και τις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες, πολλά από τα ερωτήματα εκείνης της εποχής μοιάζουν να επιστρέφουν, έστω με διαφορετική μορφή.

Δεν ξέρω τι απέγινε εκείνη η νεαρή γυναίκα με το αυτοσχέδιο πλακάτ. Ξέρω όμως ότι η φωτογραφία της εξακολουθεί να μου θυμίζει πως πίσω από τις μεγάλες αποφάσεις των κυβερνήσεων υπάρχουν πάντα απλοί άνθρωποι που διαδηλώνουν, ελπίζουν, φοβούνται και πιστεύουν ότι η δική τους φωνή μπορεί να αλλάξει την πορεία των πραγμάτων.

Το Βέλγιο έσωσε την τιμή του Μουντιάλ

Η φωτό είναι δημιούργημα ΑΙ

Το άρθρο γράφτηκε εξαιτίας της παρέμβασης του Αμερικάνου Προέδρου Τραμπ στον πρόεδρο της FIFA, Τζάνι Ινφαντίνο, με την απαίτηση να αρθεί η αυτόματη τιμωρία του Αμερικανού σταρ Φολαρίν Μπάλογκαν, ο οποίος είχε δεχθεί απευθείας κόκκινη κάρτα στον προηγούμενο αγώνα κόντρα στη Βοσνία.  Η Απόφαση «Σκάνδαλο» χαρακτηρίστηκε «αδιανόητη» και προκάλεσε την οργή της UEFA και της Βελγικής Ομοσπονδίας. Η FIFA ανέστειλε την τιμωρία του παίκτη για έναν χρόνο, επιτρέποντάς του να αγωνιστεί κανονικά στο ματς των «16». Ήταν η πρώτη φορά από το 1962 που συνέβαινε κάτι τέτοιο σε Μουντιάλ.  Η Απάντηση δόθηκε στο Γήπεδο. Η εθνική ομάδα του Βελγίου, παρά την αδικία και τις παρασκηνιακές πιέσεις, μπήκε στο γήπεδο του Σιάτλ και διέλυσε τις ΗΠΑ με 4–1

Η ευρεία νίκη του Βελγίου επί των ΗΠΑ δεν ήταν απλώς μια ποδοσφαιρική επιτυχία. Για πολλούς φιλάθλους αποτέλεσε μια υπενθύμιση ότι, παρά τις σκιές που κατά καιρούς πέφτουν πάνω στο άθλημα, ο τελικός κριτής εξακολουθεί να είναι ο αγωνιστικός χώρος. Όταν οι παίκτες μπαίνουν στο γήπεδο, η ποιότητα, η ομαδικότητα και η προσπάθεια μπορούν ακόμη να υπερισχύσουν της ισχύος, της πολιτικής επιρροής και της επικοινωνιακής δύναμης.

Εφόσον δημιουργείται η εντύπωση ότι πολιτικές παρεμβάσεις ή πιέσεις ισχυρών παραγόντων μπορούν να επηρεάζουν αποφάσεις που αφορούν μια διεθνή διοργάνωση, η αξιοπιστία του αθλητισμού δοκιμάζεται. Η ανεξαρτησία των θεσμών και η ίση εφαρμογή των κανονισμών δεν είναι τυπικές διαδικασίες. Αποτελούν την ίδια τη βάση της εμπιστοσύνης των φιλάθλων.

Υπάρχει όμως και μια άλλη, εξίσου σοβαρή απειλή για το ποδόσφαιρο. Η ολοένα μεγαλύτερη εμπορευματοποίησή του. Το ποδόσφαιρο γεννήθηκε στις γειτονιές, στα εργοστάσια, στις αλάνες και στις εργατικές συνοικίες. Ήταν ανέκαθεν το πιο λαϊκό άθλημα του κόσμου, γιατί μπορούσε να παιχτεί από όλους και να το παρακολουθήσουν όλοι.

Σήμερα, όμως, σε πολλές μεγάλες διοργανώσεις, οι τιμές των εισιτηρίων, τα πακέτα φιλοξενίας και το συνολικό κόστος παρακολούθησης αποκλείουν μεγάλο μέρος των απλών φιλάθλων. Οι εξέδρες γεμίζουν ολοένα περισσότερο από όσους διαθέτουν υψηλά εισοδήματα ή από εταιρικούς προσκεκλημένους, ενώ εκείνοι που κράτησαν ζωντανό το άθλημα επί δεκαετίες δυσκολεύονται ακόμη και να βρεθούν στο γήπεδο.

Αυτό δημιουργεί ένα βαθύ παράδοξο. Το πιο λαϊκό άθλημα του πλανήτη κινδυνεύει να μετατραπεί σε θέαμα προσιτό κυρίως στις οικονομικές ελίτ. Το ποδόσφαιρο δεν χάνει μόνο μέρος του κοινού του. Κινδυνεύει να χάσει την κοινωνική του ψυχή.

Η αξία του ποδοσφαίρου δεν μετριέται μόνο από τα τηλεοπτικά συμβόλαια, τις χορηγίες ή τα εμπορικά του έσοδα. Μετριέται από το αν ο εργάτης, ο άνεργος, ο φοιτητής, ο συνταξιούχος και κάθε παιδί μπορούν ακόμη να αισθάνονται ότι το γήπεδο είναι και δικός τους χώρος.

Αν το ποδόσφαιρο θέλει να παραμείνει το παγκόσμιο λαϊκό παιχνίδι, οφείλει να προστατεύσει δύο θεμελιώδεις αξίες. Την ανεξαρτησία των θεσμών του από κάθε εξωαγωνιστική επιρροή και την πρόσβαση των απλών ανθρώπων στις κερκίδες. Χωρίς αυτές, θα εξακολουθήσει να είναι ένα τεράστιο εμπορικό προϊόν, αλλά θα απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τον κόσμο που το δημιούργησε.

Οι υπερδυνάμεις δεν είναι ανίκητες

Η φωτο είναι δημιούργημα ΑΙ 

Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και η στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ανέδειξαν ορισμένα σημαντικά συμπεράσματα.

1. Οι υπερδυνάμεις δεν είναι τόσο πανίσχυρες όσο συχνά παρουσιάζονται. Η Ρωσία, που αρχικά εκτιμούσε ότι θα πετύχαινε τους στρατηγικούς της στόχους σε σύντομο χρονικό διάστημα, βρίσκεται πλέον στον πέμπτο χρόνο ενός πολέμου με τεράστιο ανθρώπινο, οικονομικό και πολιτικό κόστος. Αντίστοιχα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τη συντριπτική στρατιωτική τους υπεροχή, δεν πέτυχαν την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος ούτε επέβαλαν μια συνολική πολιτική λύση. Τελικά οδηγήθηκαν σε κατάπαυση του πυρός χωρίς να έχουν επιτύχει τους πιο φιλόδοξους στόχους που πολλοί είχαν προεξοφλήσει.

2. Οι αμυνόμενοι διαθέτουν συχνά ένα ισχυρό ηθικό και πολιτικό πλεονέκτημα. Όταν ένας λαός πιστεύει ότι υπερασπίζεται την πατρίδα του απέναντι σε εξωτερική επίθεση, μπορεί να αντέξει πολύ μεγαλύτερες θυσίες από όσες προβλέπουν οι στρατιωτικοί σχεδιασμοί των αντιπάλων του.

3. Οι υπερδυνάμεις ενεργούν πρωτίστως με βάση τα δικά τους συμφέροντα. Η επίκληση της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή της ανθρωπιστικής προστασίας συχνά συνυπάρχει με γεωπολιτικούς υπολογισμούς. Όσοι επενδύουν την τύχη τους στην προσδοκία άμεσης ξένης στρατιωτικής στήριξης οφείλουν να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί. Αν, για παράδειγμα, μεγάλα τμήματα της ιρανικής κοινωνίας είχαν εξεγερθεί θεωρώντας βέβαιη την άμεση επέμβαση των ΗΠΑ για την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος, είναι πιθανό να ακολουθούσε μια αιματηρή καταστολή χωρίς την αναμενόμενη εξωτερική υποστήριξη. Η ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα ότι οι μεγάλες δυνάμεις σπάνια αναλαμβάνουν το κόστος που αφήνουν να εννοηθεί με τη ρητορική τους.

Τούρκος Υπουργός Παιδείας: «Δεν υπάρχει Αιγαίο, αλλά Θάλασσα των Νήσων»

Η εικόνα είναι δημιούργημα ΑΙ

Ανεξάρτητα από τη σκοπιμότητα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης στη γειτονική χώρα, η ονομασία «Αιγαίο Πέλαγος» δεν αποτελεί νεότερη ή αυθαίρετη επινόηση. Η ονομασία απαντά διαχρονικά, με διάφορες μορφές και παραλλαγές, σε αρχαίες ελληνικές, ρωμαϊκές, βυζαντινές και οθωμανικές πηγές. Η βασική και ιστορικά καθιερωμένη ελληνική ονομασία είναι «Αἰγαῖον πέλαγος».

Ακολουθούν χαρακτηριστικές μαρτυρίες ανά ιστορική περίοδο:

Αρχαίες ελληνικές πηγές

Ο Ηρόδοτος (5ος αιώνας π.Χ.) χρησιμοποιεί τον όρο «ἐς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος» για να περιγράψει τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ελλάδας και Μικράς Ασίας.

Ο Θουκυδίδης αναφέρεται επίσης στο «τὸ Αἰγαῖον πέλαγος» στις περιγραφές του για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο.

Ο Στράβων, στα «Γεωγραφικά», χρησιμοποιεί τον όρο «Αἰγαῖον πέλαγος» ως καθιερωμένο γεωγραφικό προσδιορισμό.

Ο Πτολεμαίος, στη «Γεωγραφική Υφήγηση», καταγράφει σε χάρτες και περιγραφές την ονομασία «Αἰγαῖον πέλαγος».

Ρωμαϊκές πηγές

Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος χρησιμοποιεί στο έργο Naturalis Historia τον λατινικό όρο Aegaeum Mare.

Ο Πομπόνιος Μέλας αναφέρεται στη θάλασσα ως Mare Aegaeum.

Στον Οβίδιο συναντώνται οι ποιητικές εκφράσεις Aegaeus sinus και Aegaeum pelagus.

Βυζαντινές πηγές

Οι Βυζαντινοί συνέχισαν την ελληνική παράδοση, χρησιμοποιώντας την ονομασία «Θέμα Αἰγαίου Πελάγους» για τη διοικητική και ναυτική περιφέρεια της εποχής.

Ο Κωνσταντίνος Ζ΄ Πορφυρογέννητος αναφέρεται στα κείμενά του στο «τὸ Αἰγαῖον πέλαγος».

Παράλληλα, βυζαντινοί χρονογράφοι χρησιμοποιούν συχνά τόσο τον όρο «Αἰγαῖον» όσο και τον όρο «Ἀρχιπέλαγος», ο οποίος επικράτησε ιδιαίτερα κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους.

Οθωμανικές πηγές

Οι Οθωμανοί χρησιμοποίησαν κυρίως ονομασίες που προέρχονταν από το βυζαντινό «Αρχιπέλαγος». Μεταξύ αυτών ήταν οι όροι Adalar Denizi («Θάλασσα των Νήσων») και Cezayir Denizi («Θάλασσα των Νησιών» ή «Θάλασσα του Αρχιπελάγους»).

Σε δυτικούς χάρτες της οθωμανικής περιόδου συναντάται επίσης η ονομασία Archipelago ή Arcipelago, η οποία προέρχεται από το ελληνικό «Αρχιπέλαγος».

Το Πανεπιστήμιο ανάμεσα στην ελευθερία και τη βία

Η φωτο δημιουργία ΑΙ

«Στο παρελθόν, το πανεπιστημιακό άσυλο αποτελούσε το προπύργιο της ελευθερίας απέναντι στις κρατικές κατασταλτικές αρχές. Σήμερα, καλούμαστε να το υπερασπιστούμε από μια διαφορετική απειλή. Τη βία και τον αυταρχισμό ακραίων ομάδων, οι οποίες υιοθετούν τον φανατισμό και τις μεθόδους που ιστορικά προσιδιάζουν στον φασισμό.»

Τα πρόσφατα βίαια επεισόδια στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης επανέφεραν με οξύτητα μια συζήτηση την οποία η ελληνική κοινωνία συχνά αποφεύγει να διεξάγει με ειλικρίνεια. Δυστυχώς, δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Τα τελευταία χρόνια γινόμαστε επανειλημμένα μάρτυρες εικόνων έντασης, προπηλακισμών και καταστροφών εντός των πανεπιστημιακών χώρων, διαμορφώνοντας ένα κλίμα που απομακρύνεται επικίνδυνα από την ουσία της ακαδημαϊκής ζωής.

Αφορμή για αυτόν τον προβληματισμό δεν αποτελούν μόνο τα γεγονότα αυτά καθαυτά, αλλά κυρίως η συστηματική σύγχυση γύρω από την έννοια του ακαδημαϊκού ασύλου.

Το άσυλο υπήρξε ιστορικά μια κορυφαία δημοκρατική κατάκτηση, ταυτισμένη με την προστασία της ελευθερίας της σκέψης, της έρευνας και της πολιτικής έκφρασης. Για τη γενιά της μεταπολίτευσης, το πανεπιστήμιο ήταν ο κατεξοχήν χώρος αντίστασης στον αυταρχισμό.

Ενώ τότε το διακύβευμα ήταν η προστασία από τον κρατικό έλεγχο, σήμερα η πρόκληση είναι η προστασία από ομάδες που θεωρούν ότι νομιμοποιούνται να επιβάλλουν τις απόψεις τους μέσω του εκφοβισμού και της φυσικής βίας.

Το άσυλο δεν θεσπίστηκε ποτέ για να προστατεύει τη βία. Δεν δημιουργήθηκε ως πεδίο ασυδοσίας για οργανωμένες μειοψηφίες, αλλά ως εγγύηση ότι όλες οι ιδέες μπορούν να εκφράζονται και να κρίνονται μέσα από τον διάλογο και τα επιχειρήματα.

Όταν μια ομάδα ακυρώνει εκδηλώσεις, εμποδίζει ομιλητές ή τρομοκρατεί φοιτητές και καθηγητές, δεν προασπίζεται την ελευθερία, την καταργεί. Η ιστορία διδάσκει ότι η βία δεν αποκτά δημοκρατικό χαρακτήρα επειδή επενδύεται με «ορθά» συνθήματα.

Ο πολιτικός τραμπουκισμός, ανεξαρτήτως προέλευσης μοιράζεται τα ίδια χαρακτηριστικά με κάθε ολοκληρωτική νοοτροπία. Την περιφρόνηση προς τον διάλογο. Την ψευδαίσθηση κατοχής της μοναδικής αλήθειας και τη νομιμοποίηση της επιβολής της.

Το πανεπιστήμιο υφίσταται ακριβώς επειδή καμία ιδέα δεν είναι υπεράνω αμφισβήτησης. Η γνώση προχωρά μέσα από τη σύγκρουση επιχειρημάτων, όχι μέσα από τη σιωπή που επιβάλλει ο φόβος.

Η υπεράσπιση του πανεπιστημίου σήμερα απαιτεί θάρρος και συνέπεια. Οφείλουμε να απορρίψουμε εξίσου την αυθαίρετη κρατική καταστολή και τη βία των αυτόκλητων «τιμωρών». Πρέπει να διασφαλίσουμε το δικαίωμα κάθε μέλους της ακαδημαϊκής κοινότητας να δημιουργεί και να εκφράζεται χωρίς το φάσμα της απειλής. Γιατί χωρίς ελευθερία δεν υπάρχει πανεπιστήμιο και χωρίς δημοκρατικό σεβασμό, η ελευθερία διολισθαίνει αναπόφευκτα στην επιβολή του ισχυρότερου.

Η παγίδα της «δύναμης»: όταν η πολιτική Τραμπ στο Ιράν μετατρέπεται σε αυτοεγκλωβισμό *

Πηγή: Unsplash

Η ισχύς που υποτίθεται ότι λύνει τα προβλήματα τελικά τα πολλαπλασιάζει

 

Υπάρχει μία επαναλαμβανόμενη αυταπάτη στη διεθνή σκηνή: ότι η επίδειξη δύναμης οδηγεί σε γρήγορες λύσεις. Στην περίπτωση της πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο Ιράν, η αυταπάτη αυτή συγκρούεται με την πραγματικότητα.

Η στρατηγική της «μέγιστης πίεσης» δεν φαίνεται να φέρνει υποχώρηση. Φέρνει κάτι πιο άβολο: προσαρμογή του αντιπάλου και σταδιακή εμπέδωση μιας σύγκρουσης χωρίς καθαρή διέξοδο.

Από την τακτική νίκης στο στρατηγικό τέλμα

Στη θεωρία, το τραμπικό μοντέλο είναι απλό: 

πίεση → κάμψη αντοχής → διαπραγμάτευση.

Στην πράξη, ωστόσο, το Ιράν δεν λειτουργεί ως αντίπαλος που υποχωρεί γραμμικά. Αντιδρά διαφορετικά:

· δεν επιλέγει την ευθεία σύγκρουση

· δεν κάνει θεσμικές υποχωρήσεις

· επενδύει στον χρόνο και στη φθορά

Το αποτέλεσμα είναι μια σύγκρουση που δεν «τελειώνει», αλλά ανατροφοδοτείται.

Η μεγάλη αυταπάτη: ότι η ένταση σημαίνει έλεγχος

Το πιο προβληματικό στοιχείο της στρατηγικής Τραμπ δεν είναι η σκληρότητά της, αλλά η ψευδαίσθηση ότι η κλιμάκωση ισοδυναμεί με έλεγχο.

Όμως, στην πραγματικότητα:

• κάθε πίεση γεννά αντίδραση
• κάθε αντίδραση περιορίζει τις επιλογές
• κάθε νέα κίνηση στενεύει τον χώρο αποκλιμάκωσης

Έτσι, η πολιτική που ξεκινά ως εργαλείο επιβολής μετατρέπεται σε μηχανισμό περιορισμού του ίδιου του δρώντος.

Το ανομολόγητο πρόβλημα: δεν υπάρχει «διέξοδος»

Το κρίσιμο ερώτημα πάντως παραμένει αναπάντητο: ποιο είναι το τέλος αυτής της στρατηγικής;

• Αν αποσκοπεί στην αλλαγή συμπεριφοράς του Ιράν, πότε επιτυγχάνεται;
• Αν αποσκοπεί στη στρατιωτική αποδυνάμωση, πόσο μακριά πρέπει να φτάσει;
• Αν αποσκοπεί σε πολιτικό μετασχηματισμό, ποιος τον εγγυάται;

Όσο αυτά τα ερωτήματα παραμένουν θολά, η πίεση παύει να είναι εργαλείο και γίνεται αυτοσκοπός.

Μία στρατηγική στα όριά της

Οι αναλυτές περιγράφουν την κατάσταση ως στρατηγική παγίδα: μια δυναμική όπου η αναζήτηση γρήγορης λύσης παράγει παρατεταμένη κρίση.

Και αυτό είναι το πραγματικό παράδοξο: η ισχύς που σχεδιάστηκε για μια άμεση υλοποίηση στόχων, μπλέχτηκε τελικά στην αβεβαιότητα στόχων και επιλογών.

Επίλογος

Η περίπτωση αυτή δεν αφορά μόνο το Ιράν ή τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αφορά ένα ευρύτερο μοντέλο σκέψης στη διεθνή πολιτική: την ιδέα ότι τα πολύπλοκα προβλήματα μπορούν να λυθούν με γραμμική πίεση. Η πραγματικότητα, όπως φαίνεται ξανά, είναι εντελώς διαφορετική: η ισχύς μπορεί να ανοίγει μια σύγκρουση, αλλά δεν εγγυάται ποτέ το κλείσιμό της.

____________

* Σημείωση σύνταξης

Το παρόν άρθρο είναι βασισμένο σε δημοσιευμένη ανάλυση του Eurasia Review για τη στρατηγική ΗΠΑ–Ιράν.