Τα τελευταία χρόνια, μια συστηματική προσπάθεια επιχειρεί να εξωραΐσει το καθεστώς της 21ης Απριλίου και να παρουσιάσει τον Γεώργιο Παπαδόπουλο ως “αναμορφωτή”, “πατριώτη” ή “ηγέτη που έβαλε τάξη”. Πρόκειται για επικίνδυνη διαστρέβλωση της ιστορίας, που δεν αφορά μόνο την Κυπριακή Τραγωδία που βαραίνει το καθεστώς, αλλά και τις σκοτεινές του ρίζες. Ρίζες που φτάνουν πίσω στα χρόνια της Κατοχής, όταν πολλοί από τους μετέπειτα “εθνοσωτήρες” υπηρέτησαν τον γερμανό κατακτητή, ενώ άλλοι Έλληνες πολεμούσαν και πέθαιναν για την ελευθερία.
Το 1941, οι Γερμανοί διόρισαν στην Ελλάδα διοικητές της Ειδικής Ασφάλειας πρόθυμους συνεργάτες. Ανάμεσά τους, ο συνταγματάρχης Αλέξανδρος Λάμπου και ο Νικόλαος Κουρκουλάκος, αξιωματικός του ελληνικού στρατού που προσχώρησε στους ναζί¹. Στην Πάτρα, όπου υπηρέτησε τότε ο νεαρός Γεώργιος Παπαδόπουλος υπό τις διαταγές του Κουρκουλάκου, οργανώθηκαν τα διαβόητα Τάγματα Ασφαλείας². Τάγματα που δεν πολεμούσαν τον εχθρό, αλλά τους ίδιους τους Έλληνες, αγωνιστές της Αντίστασης, πολίτες, φοιτητές, ακόμη και παιδιά.
Οι κραυγές των βασανισμένων στα κρατητήρια της Ειδικής Ασφάλειας Πάτρας ήταν ο ήχος της “τάξης” που υπερασπίζονταν οι συνεργάτες των Γερμανών. Και ο Παπαδόπουλος ήταν ανάμεσά τους, ένας αξιωματικός που έμαθε από νωρίς πώς να υπηρετεί την εξουσία του φόβου³.
Όταν, το 1967, ο Παπαδόπουλος άρπαξε την εξουσία με τα όπλα, δεν έκανε τίποτα άλλο από το να συνεχίσει το έργο της υποτέλειας. Οι ίδιοι άνθρωποι, τα ίδια δίκτυα, η ίδια ιδεολογία του “εσωτερικού εχθρού” επανήλθαν με στολή και ύφος σωτήρα.
Μόλις δύο χρόνια μετά το πραξικόπημα, στις 13 Φεβρουαρίου 1969, ο δικτάτορας βράβευσε τον παλιό του διοικητή. Διόρισε τον υποστράτηγο Νικόλαο Κουρκουλάκο διοικητή της Αγροτικής Τράπεζας Ελλάδος (ΑΤΕ)⁴. Ο πρώην συνεργάτης των ναζί καθόταν πια σε κρατικό γραφείο, σύμβολο μιας Ελλάδας που είχε μάθει να συγχωρεί την προδοσία και να τιμά τη δουλικότητα.
Παράλληλα, η “εθνοσωτήριος επανάστασις” διέλυσε τη δημοκρατία, ανέστειλε το Σύνταγμα, φυλάκισε και βασάνισε χιλιάδες πολίτες, επέβαλε λογοκρισία και προπαγάνδα στον πολιτισμό, παρουσίασε μια ψεύτικη οικονομική “άνθηση” και απομόνωσε την Ελλάδα διεθνώς. Και το χειρότερο, με την αποχώρηση της ελληνικής μεραρχίας από την Κύπρο το 1967, άφησε ακάλυπτο το νησί και προετοίμασε το έδαφος για την τουρκική εισβολή του 1974⁵.
Θυμάμαι ξεκάθαρα εκείνη την ημέρα. Με τον φίλο μου τον Ανέστη, στο πλοίο από τον Βόλο για τη Σκιάθο, το ραδιόφωνο έπαιζε εμβατήρια. Για μια στιγμή νόμιζα πως έγινε νέο πραξικόπημα. Ύστερα ήρθε το έκτακτο δελτίο:
«Τουρκική εισβολή στην Κύπρο, επιστρατεύονται όλοι οι άρρενες 18–60 ετών».
Η επιστράτευση εκείνη ήταν χαοτική, ανοργάνωτη, γεμάτη φόβο και σύγχυση. Αποκάλυπτε τη γύμνια του στρατού και την υποκρισία της χούντας που μιλούσε για “ισχυρή Ελλάδα”.
Όσοι σήμερα επιμένουν να μιλούν για τον Παπαδόπουλο ως “πατριώτη”, προσπαθούν να ξεπλύνουν το παρελθόν των δοσιλόγων και να διαγράψουν τη μνήμη των θυμάτων. Αλλά η ιστορία δεν ξαναγράφεται με ψέματα.
Η δημοκρατία, όμως, δεν μας χαρίστηκε. Γεννήθηκε από αίμα, από βασανιστήρια, από κελιά και από αντίσταση. Και όσο θυμόμαστε ποιοι υπηρέτησαν τον κατακτητή και ποιοι αντιστάθηκαν, τόσο θα παραμένει ζωντανή η αλήθεια απέναντι σε κάθε νέο μύθο που προσπαθεί να ντύσει την προδοσία με τα χρώματα της πατρίδας.
⸻
Πηγές
1. Mark Mazower, Στην Ελλάδα του Χίτλερ, εκδ. Αλεξάνδρεια, 1993.
2. Στ. Καλύβας – Ν. Μαραντζίδης, Εμφύλια Πάθη, εκδ. Μεταίχμιο, 2015.
3. Αρχείο ΕΛΙΑ – Εκθέσεις ΕΑΜ Πάτρας, 1943–44.
4. Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ΦΕΚ 49/13.2.1969 (διορισμός Ν. Κουρκουλάκου στην ΑΤΕ).
5. Θ. Βερέμης – Κ. Σβολόπουλος, Η Ελλάδα στη Μεταπολεμική Εποχή, ΜΙΕΤ, 1990.
