Οι υπερδυνάμεις δεν είναι ανίκητες

Η φωτο είναι δημιούργημα ΑΙ 

Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και η στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ανέδειξαν ορισμένα σημαντικά συμπεράσματα.

1. Οι υπερδυνάμεις δεν είναι τόσο πανίσχυρες όσο συχνά παρουσιάζονται. Η Ρωσία, που αρχικά εκτιμούσε ότι θα πετύχαινε τους στρατηγικούς της στόχους σε σύντομο χρονικό διάστημα, βρίσκεται πλέον στον πέμπτο χρόνο ενός πολέμου με τεράστιο ανθρώπινο, οικονομικό και πολιτικό κόστος. Αντίστοιχα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τη συντριπτική στρατιωτική τους υπεροχή, δεν πέτυχαν την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος ούτε επέβαλαν μια συνολική πολιτική λύση. Τελικά οδηγήθηκαν σε κατάπαυση του πυρός χωρίς να έχουν επιτύχει τους πιο φιλόδοξους στόχους που πολλοί είχαν προεξοφλήσει.

2. Οι αμυνόμενοι διαθέτουν συχνά ένα ισχυρό ηθικό και πολιτικό πλεονέκτημα. Όταν ένας λαός πιστεύει ότι υπερασπίζεται την πατρίδα του απέναντι σε εξωτερική επίθεση, μπορεί να αντέξει πολύ μεγαλύτερες θυσίες από όσες προβλέπουν οι στρατιωτικοί σχεδιασμοί των αντιπάλων του.

3. Οι υπερδυνάμεις ενεργούν πρωτίστως με βάση τα δικά τους συμφέροντα. Η επίκληση της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή της ανθρωπιστικής προστασίας συχνά συνυπάρχει με γεωπολιτικούς υπολογισμούς. Όσοι επενδύουν την τύχη τους στην προσδοκία άμεσης ξένης στρατιωτικής στήριξης οφείλουν να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί. Αν, για παράδειγμα, μεγάλα τμήματα της ιρανικής κοινωνίας είχαν εξεγερθεί θεωρώντας βέβαιη την άμεση επέμβαση των ΗΠΑ για την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος, είναι πιθανό να ακολουθούσε μια αιματηρή καταστολή χωρίς την αναμενόμενη εξωτερική υποστήριξη. Η ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα ότι οι μεγάλες δυνάμεις σπάνια αναλαμβάνουν το κόστος που αφήνουν να εννοηθεί με τη ρητορική τους.

Τούρκος Υπουργός Παιδείας: «Δεν υπάρχει Αιγαίο, αλλά Θάλασσα των Νήσων»

Η εικόνα είναι δημιούργημα ΑΙ

Ανεξάρτητα από τη σκοπιμότητα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης στη γειτονική χώρα, η ονομασία «Αιγαίο Πέλαγος» δεν αποτελεί νεότερη ή αυθαίρετη επινόηση. Η ονομασία απαντά διαχρονικά, με διάφορες μορφές και παραλλαγές, σε αρχαίες ελληνικές, ρωμαϊκές, βυζαντινές και οθωμανικές πηγές. Η βασική και ιστορικά καθιερωμένη ελληνική ονομασία είναι «Αἰγαῖον πέλαγος».

Ακολουθούν χαρακτηριστικές μαρτυρίες ανά ιστορική περίοδο:

Αρχαίες ελληνικές πηγές

Ο Ηρόδοτος (5ος αιώνας π.Χ.) χρησιμοποιεί τον όρο «ἐς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος» για να περιγράψει τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ελλάδας και Μικράς Ασίας.

Ο Θουκυδίδης αναφέρεται επίσης στο «τὸ Αἰγαῖον πέλαγος» στις περιγραφές του για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο.

Ο Στράβων, στα «Γεωγραφικά», χρησιμοποιεί τον όρο «Αἰγαῖον πέλαγος» ως καθιερωμένο γεωγραφικό προσδιορισμό.

Ο Πτολεμαίος, στη «Γεωγραφική Υφήγηση», καταγράφει σε χάρτες και περιγραφές την ονομασία «Αἰγαῖον πέλαγος».

Ρωμαϊκές πηγές

Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος χρησιμοποιεί στο έργο Naturalis Historia τον λατινικό όρο Aegaeum Mare.

Ο Πομπόνιος Μέλας αναφέρεται στη θάλασσα ως Mare Aegaeum.

Στον Οβίδιο συναντώνται οι ποιητικές εκφράσεις Aegaeus sinus και Aegaeum pelagus.

Βυζαντινές πηγές

Οι Βυζαντινοί συνέχισαν την ελληνική παράδοση, χρησιμοποιώντας την ονομασία «Θέμα Αἰγαίου Πελάγους» για τη διοικητική και ναυτική περιφέρεια της εποχής.

Ο Κωνσταντίνος Ζ΄ Πορφυρογέννητος αναφέρεται στα κείμενά του στο «τὸ Αἰγαῖον πέλαγος».

Παράλληλα, βυζαντινοί χρονογράφοι χρησιμοποιούν συχνά τόσο τον όρο «Αἰγαῖον» όσο και τον όρο «Ἀρχιπέλαγος», ο οποίος επικράτησε ιδιαίτερα κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους.

Οθωμανικές πηγές

Οι Οθωμανοί χρησιμοποίησαν κυρίως ονομασίες που προέρχονταν από το βυζαντινό «Αρχιπέλαγος». Μεταξύ αυτών ήταν οι όροι Adalar Denizi («Θάλασσα των Νήσων») και Cezayir Denizi («Θάλασσα των Νησιών» ή «Θάλασσα του Αρχιπελάγους»).

Σε δυτικούς χάρτες της οθωμανικής περιόδου συναντάται επίσης η ονομασία Archipelago ή Arcipelago, η οποία προέρχεται από το ελληνικό «Αρχιπέλαγος».

Το Πανεπιστήμιο ανάμεσα στην ελευθερία και τη βία

Η φωτο δημιουργία ΑΙ

«Στο παρελθόν, το πανεπιστημιακό άσυλο αποτελούσε το προπύργιο της ελευθερίας απέναντι στις κρατικές κατασταλτικές αρχές. Σήμερα, καλούμαστε να το υπερασπιστούμε από μια διαφορετική απειλή. Τη βία και τον αυταρχισμό ακραίων ομάδων, οι οποίες υιοθετούν τον φανατισμό και τις μεθόδους που ιστορικά προσιδιάζουν στον φασισμό.»

Τα πρόσφατα βίαια επεισόδια στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης επανέφεραν με οξύτητα μια συζήτηση την οποία η ελληνική κοινωνία συχνά αποφεύγει να διεξάγει με ειλικρίνεια. Δυστυχώς, δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Τα τελευταία χρόνια γινόμαστε επανειλημμένα μάρτυρες εικόνων έντασης, προπηλακισμών και καταστροφών εντός των πανεπιστημιακών χώρων, διαμορφώνοντας ένα κλίμα που απομακρύνεται επικίνδυνα από την ουσία της ακαδημαϊκής ζωής.

Αφορμή για αυτόν τον προβληματισμό δεν αποτελούν μόνο τα γεγονότα αυτά καθαυτά, αλλά κυρίως η συστηματική σύγχυση γύρω από την έννοια του ακαδημαϊκού ασύλου.

Το άσυλο υπήρξε ιστορικά μια κορυφαία δημοκρατική κατάκτηση, ταυτισμένη με την προστασία της ελευθερίας της σκέψης, της έρευνας και της πολιτικής έκφρασης. Για τη γενιά της μεταπολίτευσης, το πανεπιστήμιο ήταν ο κατεξοχήν χώρος αντίστασης στον αυταρχισμό.

Ενώ τότε το διακύβευμα ήταν η προστασία από τον κρατικό έλεγχο, σήμερα η πρόκληση είναι η προστασία από ομάδες που θεωρούν ότι νομιμοποιούνται να επιβάλλουν τις απόψεις τους μέσω του εκφοβισμού και της φυσικής βίας.

Το άσυλο δεν θεσπίστηκε ποτέ για να προστατεύει τη βία. Δεν δημιουργήθηκε ως πεδίο ασυδοσίας για οργανωμένες μειοψηφίες, αλλά ως εγγύηση ότι όλες οι ιδέες μπορούν να εκφράζονται και να κρίνονται μέσα από τον διάλογο και τα επιχειρήματα.

Όταν μια ομάδα ακυρώνει εκδηλώσεις, εμποδίζει ομιλητές ή τρομοκρατεί φοιτητές και καθηγητές, δεν προασπίζεται την ελευθερία, την καταργεί. Η ιστορία διδάσκει ότι η βία δεν αποκτά δημοκρατικό χαρακτήρα επειδή επενδύεται με «ορθά» συνθήματα.

Ο πολιτικός τραμπουκισμός, ανεξαρτήτως προέλευσης μοιράζεται τα ίδια χαρακτηριστικά με κάθε ολοκληρωτική νοοτροπία. Την περιφρόνηση προς τον διάλογο. Την ψευδαίσθηση κατοχής της μοναδικής αλήθειας και τη νομιμοποίηση της επιβολής της.

Το πανεπιστήμιο υφίσταται ακριβώς επειδή καμία ιδέα δεν είναι υπεράνω αμφισβήτησης. Η γνώση προχωρά μέσα από τη σύγκρουση επιχειρημάτων, όχι μέσα από τη σιωπή που επιβάλλει ο φόβος.

Η υπεράσπιση του πανεπιστημίου σήμερα απαιτεί θάρρος και συνέπεια. Οφείλουμε να απορρίψουμε εξίσου την αυθαίρετη κρατική καταστολή και τη βία των αυτόκλητων «τιμωρών». Πρέπει να διασφαλίσουμε το δικαίωμα κάθε μέλους της ακαδημαϊκής κοινότητας να δημιουργεί και να εκφράζεται χωρίς το φάσμα της απειλής. Γιατί χωρίς ελευθερία δεν υπάρχει πανεπιστήμιο και χωρίς δημοκρατικό σεβασμό, η ελευθερία διολισθαίνει αναπόφευκτα στην επιβολή του ισχυρότερου.

Η παγίδα της «δύναμης»: όταν η πολιτική Τραμπ στο Ιράν μετατρέπεται σε αυτοεγκλωβισμό *

Πηγή: Unsplash

Η ισχύς που υποτίθεται ότι λύνει τα προβλήματα τελικά τα πολλαπλασιάζει

 

Υπάρχει μία επαναλαμβανόμενη αυταπάτη στη διεθνή σκηνή: ότι η επίδειξη δύναμης οδηγεί σε γρήγορες λύσεις. Στην περίπτωση της πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο Ιράν, η αυταπάτη αυτή συγκρούεται με την πραγματικότητα.

Η στρατηγική της «μέγιστης πίεσης» δεν φαίνεται να φέρνει υποχώρηση. Φέρνει κάτι πιο άβολο: προσαρμογή του αντιπάλου και σταδιακή εμπέδωση μιας σύγκρουσης χωρίς καθαρή διέξοδο.

Από την τακτική νίκης στο στρατηγικό τέλμα

Στη θεωρία, το τραμπικό μοντέλο είναι απλό: 

πίεση → κάμψη αντοχής → διαπραγμάτευση.

Στην πράξη, ωστόσο, το Ιράν δεν λειτουργεί ως αντίπαλος που υποχωρεί γραμμικά. Αντιδρά διαφορετικά:

· δεν επιλέγει την ευθεία σύγκρουση

· δεν κάνει θεσμικές υποχωρήσεις

· επενδύει στον χρόνο και στη φθορά

Το αποτέλεσμα είναι μια σύγκρουση που δεν «τελειώνει», αλλά ανατροφοδοτείται.

Η μεγάλη αυταπάτη: ότι η ένταση σημαίνει έλεγχος

Το πιο προβληματικό στοιχείο της στρατηγικής Τραμπ δεν είναι η σκληρότητά της, αλλά η ψευδαίσθηση ότι η κλιμάκωση ισοδυναμεί με έλεγχο.

Όμως, στην πραγματικότητα:

• κάθε πίεση γεννά αντίδραση
• κάθε αντίδραση περιορίζει τις επιλογές
• κάθε νέα κίνηση στενεύει τον χώρο αποκλιμάκωσης

Έτσι, η πολιτική που ξεκινά ως εργαλείο επιβολής μετατρέπεται σε μηχανισμό περιορισμού του ίδιου του δρώντος.

Το ανομολόγητο πρόβλημα: δεν υπάρχει «διέξοδος»

Το κρίσιμο ερώτημα πάντως παραμένει αναπάντητο: ποιο είναι το τέλος αυτής της στρατηγικής;

• Αν αποσκοπεί στην αλλαγή συμπεριφοράς του Ιράν, πότε επιτυγχάνεται;
• Αν αποσκοπεί στη στρατιωτική αποδυνάμωση, πόσο μακριά πρέπει να φτάσει;
• Αν αποσκοπεί σε πολιτικό μετασχηματισμό, ποιος τον εγγυάται;

Όσο αυτά τα ερωτήματα παραμένουν θολά, η πίεση παύει να είναι εργαλείο και γίνεται αυτοσκοπός.

Μία στρατηγική στα όριά της

Οι αναλυτές περιγράφουν την κατάσταση ως στρατηγική παγίδα: μια δυναμική όπου η αναζήτηση γρήγορης λύσης παράγει παρατεταμένη κρίση.

Και αυτό είναι το πραγματικό παράδοξο: η ισχύς που σχεδιάστηκε για μια άμεση υλοποίηση στόχων, μπλέχτηκε τελικά στην αβεβαιότητα στόχων και επιλογών.

Επίλογος

Η περίπτωση αυτή δεν αφορά μόνο το Ιράν ή τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αφορά ένα ευρύτερο μοντέλο σκέψης στη διεθνή πολιτική: την ιδέα ότι τα πολύπλοκα προβλήματα μπορούν να λυθούν με γραμμική πίεση. Η πραγματικότητα, όπως φαίνεται ξανά, είναι εντελώς διαφορετική: η ισχύς μπορεί να ανοίγει μια σύγκρουση, αλλά δεν εγγυάται ποτέ το κλείσιμό της.

____________

* Σημείωση σύνταξης

Το παρόν άρθρο είναι βασισμένο σε δημοσιευμένη ανάλυση του Eurasia Review για τη στρατηγική ΗΠΑ–Ιράν.