«Από την αμφισβήτηση των νεκρών στην προσπάθεια «ξεπλύματος» του Παπαδόπουλου. Η ακροδεξιά ρητορική, οι νέοι θαυμαστές της επταετίας και η απαράγραπτη ευθύνη για την τραγωδία της Κύπρου.»
Κάθε χρόνο, καθώς πλησιάζει η επέτειος της 17ης Νοεμβρίου, επανέρχεται στο προσκήνιο μια γνώριμη, κατευθυνόμενη συζήτηση. Παρά τα αδιάσειστα ιστορικά τεκμήρια, συγκεκριμένοι πολιτικοί και ιδεολογικοί κύκλοι επιχειρούν συστηματικά να θολώσουν τα νερά.
Στην αρχή υποστήριζαν ότι το Πολυτεχνείο δεν έγινε ποτέ. Μετά είπαν ότι δεν υπήρξαν νεκροί. Σήμερα προβάλλουν το αφήγημα ότι την εξέγερση την «έστησε» ο Δημήτριος Ιωαννίδης για να ανατρέψει τον Γεώργιο Παπαδόπουλο. Κάθε φορά μια διαφορετική εκδοχή, με έναν κοινό, σταθερό στόχο. Την αποδυνάμωση της ιστορικής σημασίας της εξέγερσης και την έμμεση αποκατάσταση της δικτατορίας.
Ποιοι ξαναγράφουν την ιστορία και γιατί
Ας μην κρυβόμαστε πίσω από γενικόλογες διατυπώσεις. Στον χώρο της άκρας δεξιάς, της νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής και των νοσταλγών της χούντας, η αμφισβήτηση του Πολυτεχνείου αποτελεί πάγια τακτική.
Πρόσωπα όπως ο Νίκος Μιχαλολιάκος και ο Ηλίας Κασιδιάρης έχουν κατά καιρούς αρνηθεί δημόσια την ύπαρξη νεκρών, παρουσιάζοντας την εξέγερση ως έναν μεταπολιτευτικό μύθο. Δεν πρόκειται, προφανώς, για ιστορική έρευνα, αλλά για πολιτική προπαγάνδα που στοχεύει στην αποδόμηση της αντιδικτατορικής μνήμης.
Δίπλα στους παλιούς νοσταλγούς, όμως, εμφανίζεται σήμερα ένα νέο φαινόμενο. Οι «νεοερωτευμένοι» με τη δικτατορία. Νέοι άνθρωποι που δεν έζησαν την επταετία, δεν γνώρισαν τον φόβο και τον αυταρχισμό, ανακαλύπτουν τον Παπαδόπουλο μέσα από αποσπασματικά βίντεο, παραπλανητικά συνθήματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι εύκολο να εξιδανικεύεις μια εποχή όταν τη βλέπεις μέσα από το φίλτρο των social media, πολύ δυσκολότερο είναι να αναμετρηθείς με τα πραγματικά γεγονότα.
Το παράδοξο της επιλεκτικής μνήμης
Υπάρχει και μια ακόμη πιο αντιφατική διάσταση. Άνθρωποι που έζησαν την επταετία και σήμερα τη νοσταλγούν. Πολίτες που βίωσαν μια χώρα χωρίς ελευθερία λόγου, όπου η διαφορετική πολιτική άποψη οδηγούσε σε φακέλωμα, απόλυση, εξορία ή βασανιστήρια, εμφανίζονται να εξωραΐζουν εκείνο το καθεστώς.
Πώς η πολιτική σκοπιμότητα ή η νοσταλγία για μια επίπλαστη «τάξη και ασφάλεια» υπερισχύει της προσωπικής εμπειρίας; Η απάντηση βρίσκεται στην επιλεκτική μνήμη. Όμως η τάξη χωρίς ελευθερία δεν είναι δημοκρατία και η ασφάλεια που επιβάλλεται διά του φόβου δεν αποτελεί κοινωνική πρόοδο. Μια δικτατορία δεν παύει να είναι τυραννία επειδή κάποιοι επιλέγουν να θυμούνται μόνο όσα τους βολεύουν.
Τι συνέβη πραγματικά τον Νοέμβριο του '73
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου υπήρξε η κορυφαία στιγμή του αντιδικτατορικού αγώνα. Χιλιάδες φοιτητές και πολίτες αμφισβήτησαν ανοιχτά ένα καθεστώς που κυβερνούσε με τον στρατιωτικό νόμο.
Η επέμβαση του στρατού τη νύχτα της 17ης Νοεμβρίου και η εισβολή του άρματος μάχης στην πύλη του ιδρύματος σήμαναν την έναρξη μιας βίαιης καταστολής σε ολόκληρο το κέντρο της Αθήνας. Οι νεκροί δεν είναι επινόηση. Το πόρισμα του εισαγγελέα Δημητρίου Τσεβά (Οκτώβριος 1974) κατέγραψε επώνυμες και ανώνυμες περιπτώσεις θανάτων. Η μεταγενέστερη, εξαντλητική ιστορική έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη τεκμηρίωσε πλήρως 24 νεκρούς.
Άνθρωποι δολοφονήθηκαν από πυρά στρατού και αστυνομίας στους γύρω δρόμους και σε άλλα σημεία της Αθήνας.
Παπαδόπουλος και Ιωαννίδης: Δύο όψεις του ίδιου καθεστώτος
Όσο για τη θεωρία ότι ο Ιωαννίδης «έστησε» το Πολυτεχνείο για να ανατρέψει τον Παπαδόπουλο οκτώ ημέρες αργότερα, στις 25 Νοεμβρίου 1973, δεν στηρίζεται σε κανένα ιστορικό στοιχείο. Η σύγχυση της χρονικής ακολουθίας με την αιτιώδη συνάφεια είναι κλασικό εργαλείο συνωμοσιολογίας.
Πάνω απ’ όλα, όμως, πρόκειται για ψευτοδίλημμα. Ο Παπαδόπουλος και ο Ιωαννίδης δεν εκπροσωπούσαν δύο διαφορετικούς κόσμους. Ήταν οι επικεφαλής δύο διαδοχικών φάσεων της ίδιας δικτατορίας. Οι εσωτερικές τους συγκρούσεις για τη νομή της εξουσίας δεν αθωώνουν τον πρώην δικτάτορα, ούτε καθιστούν τον διάδοχό του αποκλειστικό υπεύθυνο για τα δεινά της επταετίας. Η ανατροπή ενός δικτάτορα από έναν άλλο δεν φέρνει τη δημοκρατία.
Η Κύπρος: Η ευθύνη που δεν παραγράφεται
Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας της προσπάθειας πολιτικού «ξεπλύματος» του Παπαδόπουλου. Η απόπειρα να παρουσιαστεί ως αμέτοχος στην κυπριακή τραγωδία, φορτώνοντας το σύνολο της ευθύνης στον Ιωαννίδη.
Τα γεγονότα είναι αμείλικτα. Στις 15 Ιουλίου 1974, το καθεστώς Ιωαννίδη οργάνωσε το προδοτικό πραξικόπημα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, δίνοντας στην Τουρκία το πρόσχημα που αναζητούσε. Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, ξεκίνησε η τουρκική εισβολή, η οποία ολοκληρώθηκε με τον «Αττίλα ΙΙ» τον Αύγουστο, οδηγώντας στην κατοχή του 37% του νησιού, χιλιάδες νεκρούς, αγνοούμενους και εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες.
Ενώ η τουρκική εισβολή αποτελεί αυτοτελές διεθνές έγκλημα της Άγκυρας, η ευθύνη της χούντας για το πραξικόπημα —όπως καταγράφεται στον Φάκελο της Κύπρου— είναι ιστορικά τεκμηριωμένη. Και αυτή η ευθύνη δεν μπορεί να αποκοπεί από τον Γεώργιο Παπαδόπουλο. Εκείνος κατέλυσε τη δημοκρατία το 1967, εκείνος διέλυσε τους θεσμούς και το στράτευμα, εκείνος δημιούργησε το καθεστώς αυθαιρεσίας που οδήγησε αναπόφευκτα στην εθνική καταστροφή του 1974.
Τι ακριβώς νοσταλγούν;
Ας τεθεί, λοιπόν, το ερώτημα ευθέως στους σημερινούς θαυμαστές του Παπαδόπουλου. Τι ακριβώς νοσταλγούν;
Τη λογοκρισία, τις εξορίες και τα βασανιστήρια στα κρατητήρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ; Την οικονομική πολιτική της βιτρίνας που άφησε πίσω της πληθωρισμό και υπέρογκο χρέος; Ή μήπως το «εθνικό» καθεστώς που παρέδωσε τη μισή Κύπρο;
Η δημοκρατία δεν είναι πολυτέλεια ούτε εμπόδιο στην ανάπτυξη. Κανένας δρόμος και κανένα εθνικιστικό σύνθημα δεν συμψηφίζουν την κατάργηση της ελευθερίας.
Η ιστορία δεν ξαναγράφεται κατά παραγγελία
Δεν χρειάζεται να ωραιοποιήσουμε τον Παπαδόπουλο για να καταδικάσουμε τον Ιωαννίδη, ούτε να καταφύγουμε σε κομματικές αναγνώσεις για να υπερασπιστούμε τα αυτονόητα.
Η ιστορική μνήμη δεν ανήκει ούτε στην Αριστερά ούτε στη Δεξιά. Ανήκει στην κοινωνία και στις επόμενες γενιές. Όταν η παραχάραξη της ιστορίας αντιμετωπίζεται με ανοχή και η κατάλυση της δημοκρατίας παρουσιάζεται ξανά ως «εναλλακτική», το πρόβλημα παύει να αφορά το 1973, αλλά ευθέως το παρόν και το μέλλον μας.
Η δημοκρατία δεν χρειάζεται την άδεια των νοσταλγών της χούντας για να υπερασπιστεί την αλήθεια της.



