Αρχειοθήκη ιστολογίου

16/11/26

Πολυτεχνείο: Οι νοσταλγοί και οι νεοερωτευμένοι με τη χούντα επιχειρούν να ξαναγράψουν την ιστορία


«Από την αμφισβήτηση των νεκρών στην προσπάθεια «ξεπλύματος» του Παπαδόπουλου. Η ακροδεξιά ρητορική, οι νέοι θαυμαστές της επταετίας και η απαράγραπτη ευθύνη για την τραγωδία της Κύπρου.»


Κάθε χρόνο, καθώς πλησιάζει η επέτειος της 17ης Νοεμβρίου, επανέρχεται στο προσκήνιο μια γνώριμη, κατευθυνόμενη συζήτηση. Παρά τα αδιάσειστα ιστορικά τεκμήρια, συγκεκριμένοι πολιτικοί και ιδεολογικοί κύκλοι επιχειρούν συστηματικά να θολώσουν τα νερά.

Στην αρχή υποστήριζαν ότι το Πολυτεχνείο δεν έγινε ποτέ. Μετά είπαν ότι δεν υπήρξαν νεκροί. Σήμερα προβάλλουν το αφήγημα ότι την εξέγερση την «έστησε» ο Δημήτριος Ιωαννίδης για να ανατρέψει τον Γεώργιο Παπαδόπουλο. Κάθε φορά μια διαφορετική εκδοχή, με έναν κοινό, σταθερό στόχο. Την αποδυνάμωση της ιστορικής σημασίας της εξέγερσης και την έμμεση αποκατάσταση της δικτατορίας.


Ποιοι ξαναγράφουν την ιστορία και γιατί

Ας μην κρυβόμαστε πίσω από γενικόλογες διατυπώσεις. Στον χώρο της άκρας δεξιάς, της νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής και των νοσταλγών της χούντας, η αμφισβήτηση του Πολυτεχνείου αποτελεί πάγια τακτική.

Πρόσωπα όπως ο Νίκος Μιχαλολιάκος και ο Ηλίας Κασιδιάρης έχουν κατά καιρούς αρνηθεί δημόσια την ύπαρξη νεκρών, παρουσιάζοντας την εξέγερση ως έναν μεταπολιτευτικό μύθο. Δεν πρόκειται, προφανώς, για ιστορική έρευνα, αλλά για πολιτική προπαγάνδα που στοχεύει στην αποδόμηση της αντιδικτατορικής μνήμης.

Δίπλα στους παλιούς νοσταλγούς, όμως, εμφανίζεται σήμερα ένα νέο φαινόμενο. Οι «νεοερωτευμένοι» με τη δικτατορία. Νέοι άνθρωποι που δεν έζησαν την επταετία, δεν γνώρισαν τον φόβο και τον αυταρχισμό, ανακαλύπτουν τον Παπαδόπουλο μέσα από αποσπασματικά βίντεο, παραπλανητικά συνθήματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι εύκολο να εξιδανικεύεις μια εποχή όταν τη βλέπεις μέσα από το φίλτρο των social media, πολύ δυσκολότερο είναι να αναμετρηθείς με τα πραγματικά γεγονότα.


Το παράδοξο της επιλεκτικής μνήμης

Υπάρχει και μια ακόμη πιο αντιφατική διάσταση. Άνθρωποι που έζησαν την επταετία και σήμερα τη νοσταλγούν. Πολίτες που βίωσαν μια χώρα χωρίς ελευθερία λόγου, όπου η διαφορετική πολιτική άποψη οδηγούσε σε φακέλωμα, απόλυση, εξορία ή βασανιστήρια, εμφανίζονται να εξωραΐζουν εκείνο το καθεστώς.

Πώς η πολιτική σκοπιμότητα ή η νοσταλγία για μια επίπλαστη «τάξη και ασφάλεια» υπερισχύει της προσωπικής εμπειρίας; Η απάντηση βρίσκεται στην επιλεκτική μνήμη. Όμως η τάξη χωρίς ελευθερία δεν είναι δημοκρατία και η ασφάλεια που επιβάλλεται διά του φόβου δεν αποτελεί κοινωνική πρόοδο. Μια δικτατορία δεν παύει να είναι τυραννία επειδή κάποιοι επιλέγουν να θυμούνται μόνο όσα τους βολεύουν.


Τι συνέβη πραγματικά τον Νοέμβριο του '73

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου υπήρξε η κορυφαία στιγμή του αντιδικτατορικού αγώνα. Χιλιάδες φοιτητές και πολίτες αμφισβήτησαν ανοιχτά ένα καθεστώς που κυβερνούσε με τον στρατιωτικό νόμο.

Η επέμβαση του στρατού τη νύχτα της 17ης Νοεμβρίου και η εισβολή του άρματος μάχης στην πύλη του ιδρύματος σήμαναν την έναρξη μιας βίαιης καταστολής σε ολόκληρο το κέντρο της Αθήνας. Οι νεκροί δεν είναι επινόηση. Το πόρισμα του εισαγγελέα Δημητρίου Τσεβά (Οκτώβριος 1974) κατέγραψε επώνυμες και ανώνυμες περιπτώσεις θανάτων. Η μεταγενέστερη, εξαντλητική ιστορική έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη τεκμηρίωσε πλήρως 24 νεκρούς. 

Άνθρωποι δολοφονήθηκαν από πυρά στρατού και αστυνομίας στους γύρω δρόμους και σε άλλα σημεία της Αθήνας.


Παπαδόπουλος και Ιωαννίδης: Δύο όψεις του ίδιου καθεστώτος

Όσο για τη θεωρία ότι ο Ιωαννίδης «έστησε» το Πολυτεχνείο για να ανατρέψει τον Παπαδόπουλο οκτώ ημέρες αργότερα, στις 25 Νοεμβρίου 1973, δεν στηρίζεται σε κανένα ιστορικό στοιχείο. Η σύγχυση της χρονικής ακολουθίας με την αιτιώδη συνάφεια είναι κλασικό εργαλείο συνωμοσιολογίας.

Πάνω απ’ όλα, όμως, πρόκειται για ψευτοδίλημμα. Ο Παπαδόπουλος και ο Ιωαννίδης δεν εκπροσωπούσαν δύο διαφορετικούς κόσμους. Ήταν οι επικεφαλής δύο διαδοχικών φάσεων της ίδιας δικτατορίας. Οι εσωτερικές τους συγκρούσεις για τη νομή της εξουσίας δεν αθωώνουν τον πρώην δικτάτορα, ούτε καθιστούν τον διάδοχό του αποκλειστικό υπεύθυνο για τα δεινά της επταετίας. Η ανατροπή ενός δικτάτορα από έναν άλλο δεν φέρνει τη δημοκρατία.


Η Κύπρος: Η ευθύνη που δεν παραγράφεται

Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας της προσπάθειας πολιτικού «ξεπλύματος» του Παπαδόπουλου. Η απόπειρα να παρουσιαστεί ως αμέτοχος στην κυπριακή τραγωδία, φορτώνοντας το σύνολο της ευθύνης στον Ιωαννίδη.

Τα γεγονότα είναι αμείλικτα. Στις 15 Ιουλίου 1974, το καθεστώς Ιωαννίδη οργάνωσε το προδοτικό πραξικόπημα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, δίνοντας στην Τουρκία το πρόσχημα που αναζητούσε. Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, ξεκίνησε η τουρκική εισβολή, η οποία ολοκληρώθηκε με τον «Αττίλα ΙΙ» τον Αύγουστο, οδηγώντας στην κατοχή του 37% του νησιού, χιλιάδες νεκρούς, αγνοούμενους και εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες.

Ενώ η τουρκική εισβολή αποτελεί αυτοτελές διεθνές έγκλημα της Άγκυρας, η ευθύνη της χούντας για το πραξικόπημα —όπως καταγράφεται στον Φάκελο της Κύπρου— είναι ιστορικά τεκμηριωμένη. Και αυτή η ευθύνη δεν μπορεί να αποκοπεί από τον Γεώργιο Παπαδόπουλο. Εκείνος κατέλυσε τη δημοκρατία το 1967, εκείνος διέλυσε τους θεσμούς και το στράτευμα, εκείνος δημιούργησε το καθεστώς αυθαιρεσίας που οδήγησε αναπόφευκτα στην εθνική καταστροφή του 1974.


Τι ακριβώς νοσταλγούν;

Ας τεθεί, λοιπόν, το ερώτημα ευθέως στους σημερινούς θαυμαστές του Παπαδόπουλου. Τι ακριβώς νοσταλγούν;

Τη λογοκρισία, τις εξορίες και τα βασανιστήρια στα κρατητήρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ; Την οικονομική πολιτική της βιτρίνας που άφησε πίσω της πληθωρισμό και υπέρογκο χρέος; Ή μήπως το «εθνικό» καθεστώς που παρέδωσε τη μισή Κύπρο;

Η δημοκρατία δεν είναι πολυτέλεια ούτε εμπόδιο στην ανάπτυξη. Κανένας δρόμος και κανένα εθνικιστικό σύνθημα δεν συμψηφίζουν την κατάργηση της ελευθερίας.


Η ιστορία δεν ξαναγράφεται κατά παραγγελία

Δεν χρειάζεται να ωραιοποιήσουμε τον Παπαδόπουλο για να καταδικάσουμε τον Ιωαννίδη, ούτε να καταφύγουμε σε κομματικές αναγνώσεις για να υπερασπιστούμε τα αυτονόητα.

Η ιστορική μνήμη δεν ανήκει ούτε στην Αριστερά ούτε στη Δεξιά. Ανήκει στην κοινωνία και στις επόμενες γενιές. Όταν η παραχάραξη της ιστορίας αντιμετωπίζεται με ανοχή και η κατάλυση της δημοκρατίας παρουσιάζεται ξανά ως «εναλλακτική», το πρόβλημα παύει να αφορά το 1973, αλλά ευθέως το παρόν και το μέλλον μας.

Η δημοκρατία δεν χρειάζεται την άδεια των νοσταλγών της χούντας για να υπερασπιστεί την αλήθεια της.

6/11/26

Η συγγνώμη για 9 σεντς και η κοινωνική ευθύνη του καπιταλισμού

Το σκίτσο είναι δημιούργημα ΑΙ

Πώς η δημόσια υπόκλιση μιας εταιρείας για μια αύξηση τιμής αναδεικνύει την ανάγκη για μια οικονομία που βάζει τους ανθρώπους πάνω από τα κέρδη.


Υπάρχει μια ιστορία από την Ιαπωνία που αξίζει να μας προβληματίσει.

Το 2016, η ιαπωνική εταιρεία παραγωγής παγωτού Akagi Nyugyo, η οποία διατηρούσε σταθερή την τιμή του δημοφιλούς παγωτού GariGarikun για 25 ολόκληρα χρόνια — ενός φθηνού παγωτού που παραδοσιακά αγόραζαν τα παιδιά με το καθημερινό τους χαρτζιλίκι —, αποφάσισε τελικά να την αυξήσει κατά 20 γεν (περίπου 9 σεντ), εξαιτίας της κατακόρυφης ανόδου του κόστους παραγωγής.

Η απόφαση αυτή συνοδεύτηκε από μια πρωτοφανή κίνηση: Ο πρόεδρος της εταιρείας Yoshihiro Inoue, συνοδευόμενος από εκατό εργαζομένους, εμφανίστηκε σε τηλεοπτικό σποτ και υποκλίθηκε δημόσια ζητώντας συγγνώμη από τους καταναλωτές. Δεν επιχείρησαν να κρύψουν την αύξηση, να μειώσουν την ποσότητα («shrinkflation») ή να υποβαθμίσουν την ποιότητα. Επέλεξαν να εξηγήσουν με διαφάνεια την απόφαση και να αναλάβουν δημόσια την ευθύνη απέναντι στο κοινό τους, συμπεριλαμβανομένων των μικρών τους πελατών.

Είτε το αντιληφθεί κανείς ως ειλικρινή πράξη εταιρικής κουλτούρας είτε ως μια ευφυή κίνηση επικοινωνίας, το συμπέρασμα παραμένει ουσιαστικό: η σχέση μιας επιχείρησης με την κοινωνία δεν εξαντλείται στη στενή συναλλαγή πωλητή–αγοραστή.


Ο οικονομικός ιστός δεν υφίσταται σε κοινωνικό κενό


Ο καπιταλισμός δεν είναι στοιχείο μονολιθικό. Ούτε όλες οι επιχειρήσεις είναι ίδιες, ούτε όλες οι κοινωνίες λειτουργούν με τις ίδιες αξίες.

Η οικονομική δραστηριότητα διαμορφώνεται από την ιστορία, τους θεσμούς, την παιδεία, τις κοινωνικές αντιλήψεις και, κυρίως, από τους συσχετισμούς ισχύος εντός κάθε κοινωνικού σχηματισμού.

Μια επιχείρηση μπορεί να αντιμετωπίζει τον καταναλωτή αποκλειστικά ως πηγή άντλησης κέρδους. Μπορεί, όμως, να τον αντιλαμβάνεται και ως ισότιμο μέλος μιας κοινότητας απέναντι στην οποία φέρει υποχρεώσεις. Μπορεί να θεωρεί τους εργαζομένους ως αναλώσιμο λειτουργικό κόστος ή να τους αναγνωρίζει ως τους πρωταγωνιστές που παράγουν τον πλούτο της.

Αυτές οι διαφοροποιήσεις δεν είναι διακοσμητικές. Αποτυπώνουν εκ διαμέτρου αντίθετες αντιλήψεις για την οικονομία και τον κοινωνικό της ρόλο.


Από την εταιρική ευγένεια στην κοινωνική δικαιοσύνη


Βεβαίως, οφείλουμε να μην συγχέουμε την εταιρική ευγένεια με την κοινωνική δικαιοσύνη. Μια δημόσια συγγνώμη δεν συνιστά αυτόματα απόδειξη ότι μια επιχείρηση προσφέρει αξιοπρεπείς μισθούς, διασφαλίζει ασφαλείς συνθήκες εργασίας ή σέβεται τα συλλογικά δικαιώματα. Ούτε μια επιτυχημένη εμπορική τακτική ισοδυναμεί αυτομάτως με κοινωνική ευαισθησία.

Η ουσία, ωστόσο, παραμένει: η επιχειρηματικότητα δεν είναι καταδικασμένη να λειτουργεί μονομερώς με τη λογική της βραχυπρόθεσμης μεγιστοποίησης του κέρδους, προσπερνώντας κάθε άλλη κοινωνική αξία.

Αυτό αγγίζει τον πυρήνα της σύγχρονης σοσιαλδημοκρατικής και αριστερής σκέψης. Δεν αρκεί η τυφλή εμπιστοσύνη στην «αυτορύθμιση» της αγοράς, ούτε η επαναπαυση στην ατομική ευαισθησία των επιχειρηματιών. Απαιτούνται:

  • Ισχυροί ρυθμιστικοί θεσμοί,
  • Κατοχυρωμένα εργατικά δικαιώματα,
  • Θεσμικός κοινωνικός έλεγχος και διαφάνεια,
  • Ένα κράτος που διασφαλίζει ότι η ανάπτυξη επιστρέφει ως όφελος στο κοινωνικό σύνολο.

Παράλληλα, είναι αναγκαία μια διαφορετική επιχειρηματική κουλτούρα — μια αντίληψη που αναγνωρίζει ότι η επιχείρηση αποτελεί ζωντανό οργανικό μέλος της κοινωνίας και όχι έναν απομονωμένο μηχανισμό παραγωγής υπεραξίας.


Το αποτύπωμα των απρόσωπων αγορών


Υπάρχει και μια επιπλέον παράμετρος: η ιδιοκτησία και ο έλεγχος.

Όταν η οικονομική δραστηριότητα συγκεντρώνεται σταδιακά στα χέρια απρόσωπων επενδυτικών κεφαλαίων, τα οποία ενδιαφέρονται αποκλειστικά για την απόδοση των δεικτών, το χάσμα μεταξύ επιχείρησης και κοινωνίας διευρύνεται. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με γνώμονα τις απαιτήσεις των μετόχων και όλο και λιγότερο με τις πραγματικές ανάγκες της τοπικής ή εθνικής οικονομίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ξένη επένδυση φέρει αρνητικό πρόσημο, ή ότι κάθε εγχώρια επιχείρηση επιδεικνύει αυτόματα υπευθυνότητα. Σημαίνει όμως ότι η λογοδοσία, ο έλεγχος και το μοντέλο ιδιοκτησίας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.


Η τελική αξιολόγηση ενός συστήματος


Το διακύβευμα δεν είναι απλώς ένας καπιταλισμός με «καλύτερους τρόπους» ή πιο ευγενικούς διευθύνοντες συμβούλους. Το ζητούμενο είναι μια οικονομία με δημοκρατικούς κανόνες, ουσιαστική κοινωνική ευθύνη και ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων στις αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή τους.

Η ιστορία του παγωτού GariGarikun μάς υπενθυμίζει κάτι απλό αλλά θεμελιώδες: πίσω από κάθε οικονομική συναλλαγή υπάρχουν άνθρωποι. Ακόμη κι ένα παιδί που μετράει τα κέρματά του από το χαρτζιλίκι του στο ταμείο.

Και ίσως αυτό να είναι το τελικό κριτήριο αξιολόγησης κάθε οικονομικού συστήματος: όχι μόνο πόσο πλούτο παράγει, αλλά πώς συμπεριφέρεται σε εκείνους που τον δημιουργούν και σε εκείνους που τον έχουν πραγματικά ανάγκη.

31/10/26

Ο λαϊκισμός επιστρέφει – Η δημοκρατία χρειάζεται κοινωνική δικαιοσύνη

Η φωτο είναι δημιούργημα ΑΙ

Η επανεμφάνιση ακραίων πολιτικών φαινομένων στην Ευρώπη δεν αποτελεί απλώς μια ιδεολογική αναμέτρηση. Είναι και ένδειξη μιας βαθύτερης κοινωνικής και πολιτικής κρίσης.


Η παρουσία του Ηλία Κασιδιάρη την ημέρα της εθνικής επετείου της 28ης Οκτωβρίου, της ημέρας που συμβολίζει την αντίσταση του ελληνικού λαού στον φασισμό, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Η ενίσχυση του λαϊκισμού και των ακραίων πολιτικών δυνάμεων στην Ευρώπη δημιουργεί εύλογους προβληματισμούς για την αντοχή των δημοκρατικών θεσμών και το μέλλον των κοινωνιών μας.


Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σημαντική μεταβολή στο ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό. Κόμματα και πολιτικά κινήματα που αξιοποιούν τον εθνικισμό, τον φόβο, την κοινωνική δυσαρέσκεια και την καχυποψία απέναντι στους δημοκρατικούς θεσμούς διεκδικούν ολοένα μεγαλύτερο χώρο. Η απήχησή τους δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην πολιτική δημαγωγία. Συνδέεται και με πραγματικά προβλήματα: τις οικονομικές ανισότητες, την εργασιακή ανασφάλεια, την υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης, την αδυναμία κοινωνικής κινητικότητας και την απογοήτευση πολιτών που αισθάνονται ότι το πολιτικό σύστημα δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους.


Εδώ βρίσκεται και η ουσία του προβλήματος. Όταν η δημοκρατική πολιτική αδυνατεί να δώσει πειστικές απαντήσεις στην καθημερινότητα των πολιτών, δημιουργείται ένα κενό που συχνά καλύπτεται από δυνάμεις οι οποίες υπόσχονται εύκολες λύσεις και αναζητούν ενόχους. Ο λαϊκισμός μετατρέπει την κοινωνική δυσαρέσκεια σε πολιτικό εργαλείο. Αντί να αντιμετωπίζει τις αιτίες των προβλημάτων, καλλιεργεί τον διχασμό και μεταθέτει την ευθύνη σε κατασκευασμένους εχθρούς.


Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε μορφή λαϊκής διαμαρτυρίας ή αμφισβήτησης του πολιτικού συστήματος είναι λαϊκισμός. Η κοινωνική δυσαρέσκεια μπορεί να αποτελεί υγιή έκφραση δημοκρατικής διεκδίκησης. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η πολιτική αντιπαράθεση εγκαταλείπει τη λογική και τα επιχειρήματα, όταν η πολυφωνία αντιμετωπίζεται ως απειλή και όταν κάποιος διεκδικεί το αποκλειστικό δικαίωμα να εκφράζει τη βούληση του λαού.


Η ιστορική εμπειρία έχει δείξει ότι ο αυταρχισμός δεν εμφανίζεται πάντοτε με τη μορφή μιας βίαιης κατάληψης της εξουσίας. Μπορεί να αναπτύσσεται σταδιακά, μέσα από την απαξίωση των θεσμών, την υπονόμευση της ανεξαρτησίας τους, την εχθρότητα απέναντι στη διαφορετική άποψη και την καλλιέργεια της αντίληψης ότι η δημοκρατία αποτελεί εμπόδιο στην επιβολή μιας υποτιθέμενης λαϊκής βούλησης.


Ο λαϊκισμός και ο φασισμός δεν είναι έννοιες ταυτόσημες. Ωστόσο, όταν ο λαϊκιστικός λόγος υιοθετεί τον αποκλεισμό, τη μισαλλοδοξία και την απόρριψη της δημοκρατικής πολυφωνίας, μπορεί να δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη αυταρχικών αντιλήψεων.


Από μια σοσιαλδημοκρατική σκοπιά, η απάντηση σε αυτή την εξέλιξη δεν μπορεί να περιορίζεται στην υπεράσπιση των θεσμών ή στην καταγγελία των ακραίων πολιτικών σχηματισμών. Η δημοκρατία χρειάζεται και κοινωνικό περιεχόμενο. Δεν αρκεί να εξασφαλίζει την πολιτική ισότητα, όταν στην πράξη διευρύνονται οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Δεν αρκεί να αναγνωρίζει δικαιώματα, όταν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού στερούνται τις πραγματικές δυνατότητες να τα ασκήσουν.


Η αξιοπρεπής εργασία, η πρόσβαση στην ποιοτική δημόσια υγεία και παιδεία, η κοινωνική ασφάλεια, η προστασία των ευάλωτων ομάδων και οι ίσες ευκαιρίες δεν αποτελούν απλώς επιμέρους κοινωνικές πολιτικές. Είναι βασικές προϋποθέσεις για τη λειτουργία μιας ουσιαστικής δημοκρατίας.


Η σοσιαλδημοκρατική παράδοση στηρίχθηκε ακριβώς στην προσπάθεια να συνδυάσει την ελευθερία με την κοινωνική δικαιοσύνη, την οικονομική ανάπτυξη με την κοινωνική προστασία και την ατομική πρωτοβουλία με τη συλλογική ευθύνη. Αυτή η αντίληψη παραμένει επίκαιρη, ιδιαίτερα σε μια εποχή κατά την οποία η ανασφάλεια και η αίσθηση κοινωνικής αδικίας τροφοδοτούν την πολιτική πόλωση.


Στο ίδιο πλαίσιο χρειάζεται να επαναπροσδιορίσουμε και την έννοια του πατριωτισμού. Η αγάπη για την πατρίδα δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο καμιάς πολιτικής παράταξης. Δεν μετριέται με την ένταση των εθνικών συνθημάτων ούτε με την απόρριψη όσων έχουν διαφορετικές απόψεις. Πατριωτισμός είναι να ενδιαφέρεσαι για την ποιότητα της δημοκρατίας, την ευημερία της κοινωνίας, την αξιοπρέπεια των πολιτών και τις προοπτικές των επόμενων γενεών.


Μια χώρα δεν γίνεται ισχυρότερη όταν διχάζει τους πολίτες της, αλλά όταν δημιουργεί συνθήκες συνοχής, αλληλεγγύης και εμπιστοσύνης. Δεν υπερασπίζεται την εθνική της ταυτότητα αποκλείοντας τους διαφορετικούς, αλλά διασφαλίζοντας την ελευθερία και την αξιοπρέπεια όλων.


Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα για τις δημοκρατικές πολιτικές δυνάμεις. Να μην περιορίζονται στην αμυντική στάση απέναντι στον λαϊκισμό, αλλά να διαμορφώσουν μια πειστική πρόταση για την κοινωνία. Να αντιμετωπίσουν τις αιτίες της δυσαρέσκειας, να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και να αποδείξουν ότι η δημοκρατία μπορεί να προσφέρει όχι μόνο ελευθερία, αλλά και καλύτερες συνθήκες ζωής.


Η 28η Οκτωβρίου προσφέρεται για κάτι περισσότερο από την καθιερωμένη αναφορά στο ιστορικό «Όχι». Είναι μια ευκαιρία να αναλογιστούμε τι σημαίνει σήμερα η αντίσταση στον φασισμό και στον ολοκληρωτισμό. Οι άνθρωποι που αντιστάθηκαν δεν υπερασπίστηκαν απλώς μια ημερομηνία ή ένα εθνικό σύμβολο. Υπερασπίστηκαν την ελευθερία, την ανεξαρτησία και το δικαίωμα ενός λαού να ορίζει ο ίδιος τη μοίρα του.


Η ιστορική μνήμη, όμως, δεν έχει αξία όταν περιορίζεται σε επετειακούς λόγους και τυπικές εκδηλώσεις. Αποκτά περιεχόμενο όταν συνδέεται με τη σημερινή κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα.


Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν μάθαμε από την ιστορία. Είναι αν είμαστε διατεθειμένοι να υπερασπιστούμε στην πράξη τις αξίες για τις οποίες αγωνίστηκαν προηγούμενες γενιές.


Γιατί η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο από εκείνους που την αμφισβητούν ανοιχτά. Αποδυναμώνεται και όταν αδυνατεί να προσφέρει δικαιοσύνη, ασφάλεια και προοπτική στους πολίτες της.


Και απέναντι στον λαϊκισμό, τον αυταρχισμό και τον φασισμό, η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο η μνήμη του χθες. Πρέπει να είναι η οικοδόμηση μιας καλύτερης κοινωνίας σήμερα.

24/7/26

Το Σαντράλ της Δράμας: Από τη λάμψη της ακμής στην ελπίδα της αναγέννησης




Υπάρχουν κτίρια που δεν είναι απλώς πέτρα, τούβλα και σοβάς. Είναι φορείς μνήμης. Κουβαλούν ιστορίες ανθρώπων, στιγμές μιας άλλης εποχής και αποτελούν σιωπηλούς μάρτυρες της πορείας μιας πόλης. Ένα τέτοιο κτίριο είναι το ιστορικό Σαντράλ της Δράμας.

Λίγα μόλις μέτρα πάνω από την πλατεία Ελευθερίας, απέναντι από τον ιστορικό ναό των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, δεσπόζει το επιβλητικό νεοκλασικό οικοδόμημα που για πολλές δεκαετίες ήταν γνωστό ως «Μέγα Κεντρικόν Ξενοδοχείον». Η θέση του, στην καρδιά της οδού Βενιζέλου, δεν ήταν τυχαία. Βρισκόταν στο πιο ζωντανό εμπορικό και κοινωνικό σημείο της πόλης, εκεί όπου συναντιούνταν ταξιδιώτες, έμποροι, επαγγελματίες και κάτοικοι της Δράμας.

Το Σαντράλ δεν υπήρξε μόνο ένα ξενοδοχείο. Ήταν τόπος συνάντησης, σημείο αναφοράς και σύμβολο μιας πόλης που γνώριζε οικονομική και κοινωνική άνθηση. Οι προσόψεις του, οι διακοσμήσεις και η αρχιτεκτονική του μαρτυρούσαν την αισιοδοξία και την αυτοπεποίθηση μιας εποχής κατά την οποία η Δράμα αποτελούσε σημαντικό εμπορικό και διοικητικό κέντρο της Ανατολικής Μακεδονίας.

Με το πέρασμα όμως των δεκαετιών, όπως συνέβη και σε πολλά ακόμη ιστορικά κτίρια της ελληνικής περιφέρειας, η ζωή μετακινήθηκε αλλού. Το εμπορικό κέντρο άλλαξε, οι δραστηριότητες περιορίστηκαν και το Σαντράλ εγκαταλείφθηκε στη φθορά του χρόνου. Οι ξεφτισμένοι σοβάδες, τα κλειστά παράθυρα και οι άδειοι χώροι έγιναν ένα διαρκές σύμβολο της παρακμής του παλιού ιστορικού πυρήνα της πόλης.

Κι όμως, ακόμη και εγκαταλελειμμένο, το κτίριο δεν έχασε ποτέ την επιβλητικότητά του. Όποιος περνούσε από τη Βενιζέλου δεν μπορούσε να μην υψώσει το βλέμμα προς την πρόσοψή του και να αναρωτηθεί πώς θα ήταν όταν έσφυζε από ζωή. Σήμερα, η εικόνα αυτή αρχίζει να αλλάζει. Η αποκατάσταση δεν αφορά απλώς τη διάσωση ενός παλιού κτιρίου. Αποτελεί μια πράξη σεβασμού απέναντι στην ιστορία της Δράμας και μια επένδυση στη συλλογική της μνήμη. Η ανακαίνιση του Σαντράλ δημιουργεί την προσδοκία ότι η περιοχή μπορεί να ξαναβρεί μέρος από τη χαμένη της αίγλη, διατηρώντας παράλληλα τον ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό της χαρακτήρα.

Η αναγέννηση του Σαντράλ δεν προέκυψε τυχαία. Αποτελούσε ένα από τα μεγάλα οράματα του αείμνηστου Δραμινού επιχειρηματία και ιδρυτή της Raycap, Κώστα Αποστολίδη, ο οποίος απέκτησε το ιστορικό κτίριο με σκοπό να το διασώσει και να του δώσει ξανά ζωή. Μετά τον θάνατό του, η πρωτοβουλία συνεχίζεται από την πρόεδρο της εταιρείας, Καλλίστη Αποστολίδου, η οποία υλοποιεί το όραμα του πατέρα της. Η αποκατάσταση δεν αποσκοπεί μόνο στη διάσωση ενός σημαντικού αρχιτεκτονικού μνημείου, αλλά και στην αναζωογόνηση του ιστορικού κέντρου της Δράμας, αποδεικνύοντας ότι η ιδιωτική πρωτοβουλία μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διατήρηση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης. 

Η διατήρηση των ιστορικών κτιρίων δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαία προϋπόθεση για να μη χαθεί η ταυτότητα μιας πόλης. Μέσα από αυτά, οι νεότερες γενιές μπορούν να γνωρίσουν το παρελθόν τους, ενώ οι παλαιότεροι ανακαλούν εικόνες και μνήμες μιας εποχής που σημάδεψε τη ζωή τους.

Το Σαντράλ δεν είναι απλώς ένα ακόμη προς ανακαίνιση κτίριο. Είναι ένα κομμάτι της ψυχής της Δράμας που επιστρέφει. Και ίσως η αναγέννησή του αποτελέσει την αρχή για την ευρύτερη ανάδειξη και προστασία της ιστορικής φυσιογνωμίας της πόλης, ώστε το παρελθόν να συνεχίσει να συνομιλεί δημιουργικά με το παρόν και το μέλλον.