Η επικίνδυνη γοητεία της συλλογικής τιμωρίας
Όταν η πολιτική ρητορική υπόσχεται την «επιστροφή στη λίθινη εποχή», δεν ασκεί απλώς πίεση. Προετοιμάζει το έδαφος για την αποδοχή της ολοκληρωτικής καταστροφής.
Η φράση «να επιστρέψει ένας λαός στη λίθινη εποχή» δεν είναι απλώς μια υπερβολή της στιγμής. Από τον Curtis LeMay στον πόλεμο του Βιετνάμ έως τις πρόσφατες δηλώσεις του Donald Trump για το Ιράν, η έκφραση αυτή λειτουργεί ως συμπύκνωση μιας βαθύτερης πολιτικής αντίληψης, ότι η ολοκληρωτική καταστροφή μπορεί να αποτελεί θεμιτό εργαλείο πίεσης. Η γλώσσα δεν είναι ουδέτερη. Όταν πολιτικοί ηγέτες μιλούν για τέτοιου είδους επιστροφές, εισάγουν μια λογική ολικής απογύμνωσης ενός λαού από τις υποδομές, την ιστορία και την πολιτισμική του συνέχεια.
Σε αυτό το σημείο, η ιστορική μνήμη είναι αναγκαία. Στο καθεστώς του Adolf Hitler, η έννοια της «συλλογικής ευθύνης» χρησιμοποιήθηκε συστηματικά για να δικαιολογήσει μαζικά αντίποινα. Με βάση αυτήν εκτελούνταν ως «απάντηση» σε πράξεις αντίστασης ολόκληρες κοινότητες και στοχοποιούνταν συλλήβδην Εβραίοι, Ρωμά και ομοφυλόφιλοι, όχι για τις πράξεις τους, αλλά για την ίδια τους την ύπαρξη. *
Το πρόβλημα με τη στάση του Donald Trump δεν είναι μόνο ηθικό, αλλά και λειτουργικό. Η διπλωματία προϋποθέτει συνεχή βήματα αποκλιμάκωσης. Όταν όμως η ρητορική εκκινεί από το απόλυτο και την πλήρη καταστροφή, τότε στερεί από τον ίδιο τον ηγέτη τα ενδιάμεσα εργαλεία. Μια τέτοια στάση δεν ενισχύει την ισχύ, αλλά αντίθετα την εντάσσει στην κλιμάκωση.
Σε έναν κόσμο με όπλα μαζικής καταστροφής, η ηγεσία κρίνεται από το πόσο συνειδητά περιορίζει την ισχύ της. Η επίκληση της «λίθινης εποχής» είναι ένδειξη μιας πολιτικής φαντασίωσης που αδυνατεί να σκεφτεί πέρα από τον όλεθρο. Η ιστορία έχει αποδείξει πως πριν από κάθε μεγάλη καταστροφή, προηγείτο πάντα μια περίοδος όπου η γλώσσα και οι σκέψεις μας είχαν ήδη συνηθίσει στην ιδέα της.
————
*Σημείωση: Η σύγχρονη ρητορική δεν ταυτίζεται βέβαια με τα εγκλήματα του ναζισμού. Αναπαράγει όμως την ίδια επικίνδυνη απλοποίηση, ότι οι κοινωνίες είναι ενιαία, τιμωρήσιμα σώματα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου