Ένα τραγικό γεγονός όπως το δυστύχημα των Τεμπών μπορεί –και ίσως πρέπει– να μονοπωλεί την επικαιρότητα για μεγάλο διάστημα, ειδικά όταν εγείρει ζητήματα ασφάλειας, διαφάνειας και λογοδοσίας. Όμως, καμία χώρα δεν μπορεί να προχωρήσει εστιάζοντας αποκλειστικά σε ένα ζήτημα, όσο σημαντικό κι αν είναι.
Τα προβλήματα μιας κοινωνίας είναι πάντα πολλαπλά και διασυνδεδεμένα: οικονομία, υγεία, παιδεία, εξωτερική πολιτική, υποδομές. Η μονοθεματική δημόσια συζήτηση συχνά σημαίνει ότι άλλα σημαντικά ζητήματα μένουν στο περιθώριο, ενώ η διαχείριση των καθημερινών αναγκών συνεχίζεται.
Το ερώτημα είναι αν η εμμονή με ένα θέμα λειτουργεί ως καταλύτης για ουσιαστικές αλλαγές ή αν γίνεται εργαλείο αποπροσανατολισμού. Στην περίπτωση των Τεμπών, το ζητούμενο θα έπρεπε να είναι η βελτίωση των σιδηροδρομικών μεταφορών και η ανάληψη ευθυνών, όχι η απλή διαιώνιση του θέματος σε επίπεδο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Η ραγδαία άνοδος της Πλεύσης Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου που δημοσκοπικά παρατηρείται θα μπορούσε να εξηγηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη μονοθεματική εστίαση στο δυστύχημα των Τεμπών. Το κόμμα της κεφαλαιοποίησε τη λαϊκή οργή, προβάλλοντας ένα λόγο τιμωρητικό απέναντι στο πολιτικό σύστημα. Σε ένα πολιτικό τοπίο όπου η εμπιστοσύνη στους θεσμούς είναι ήδη κλονισμένη, μια τέτοια στάση βρίσκει πρόσφορο έδαφος.
Ωστόσο η Πλεύση Ελευθερίας είναι ένα αρχηγικό κόμμα χωρίς δομές βάσης και χωρίς ένα συνολικό κυβερνητικό πρόγραμμα. Η πολιτική της παρουσία είναι περισσότερο αντιδραστική παρά προγραμματική, και στηρίζεται στην καταγγελία παρά σε συγκεκριμένες προτάσεις για τα μεγάλα ζητήματα της χώρας (οικονομία, υγεία, παιδεία, εξωτερική πολιτική κ.λπ.).
Το ερώτημα είναι αν η δυναμική της είναι συγκυριακή ή αν μπορεί να αποκτήσει μακροπρόθεσμα πολιτική βαρύτητα. Ιστορικά, κόμματα που βασίζονται αποκλειστικά σε μια θεματική ατζέντα δυσκολεύονται να διατηρήσουν τη δυναμική τους όταν η επικαιρότητα αλλάζει. (Ποτάμι, κίνημα 5 αστέρων, πειρατές, UKIP).
Η μονοδιάστατη επιμονή στο δυστύχημα των Τεμπών αντικατοπτρίζει δύο βασικούς παράγοντες. Από τη μία πλευρά, το τραγικό αυτό γεγονός έχει καταστεί σημείο αναφοράς στη συλλογική συνείδηση, προκαλώντας συναισθηματική και πολιτική αντίδραση που οδηγεί σε επαναλαμβανόμενη ανάδειξη του θέματος. Από την άλλη, η πολιτική σκηνή, σε συνθήκες γενικής δυσαρέσκειας και απιστίας προς τους θεσμούς, συχνά χρησιμοποιεί τέτοια γεγονότα ως εργαλείο για να επικεντρώσει την προσοχή του κοινού, αποδίδοντας ευθύνες και προβάλλοντας ένα τιμωρητικό μήνυμα.
Σε αυτή την περίπτωση, το γεγονός των Τεμπών έχει μετατραπεί σε σύμβολο για την αποτυχία του συστήματος, καθιστώντας το βασικό ακρογωνιαίο λίθο για την επικοινωνιακή στρατηγική κομμάτων που δεν διαθέτουν ολοκληρωμένα προγράμματα για την αντιμετώπιση των ευρύτερων κοινωνικών ζητημάτων. Αυτή η μονοδιάστατη εστίαση μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματική σε περιόδους κρίσης, αλλά συχνά αποδεικνύεται επαρκής μόνο για να κινητοποιήσει τη συναισθηματική ανταπόκριση του εκλογικού σώματος σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές.
Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον πολιτικό παράδοξο: ενώ η κυβέρνηση υφίσταται φθορά από το δυστύχημα των Τεμπών, η παραδοσιακή αντιπολίτευση δεν φαίνεται να κερδίζει, με εξαίρεση την Πλεύση Ελευθερίας.
Η εξήγηση μπορεί να βρίσκεται σε διάφορους παράγοντες:
Στη Διάχυτη απαξίωση του πολιτικού συστήματος!
Οι πολίτες που απογοητεύονται από την κυβέρνηση δεν στρέφονται αυτόματα στα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης, καθώς τα θεωρούν μέρος του ίδιου προβλήματος. Υπάρχει μια γενικότερη κρίση εμπιστοσύνης προς το σύνολο του πολιτικού κόσμου.
Στην Έλλειψη πειστικής εναλλακτικής!
Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σε παρατεταμένη εσωτερική κρίση και δεν καταφέρνει να εκφράσει πειστικά τη δυσαρέσκεια και το ΠΑΣΟΚ, παρά τη σχετική σταθερότητά του, δεν δείχνει να πείθει ότι αποτελεί ισχυρή εναλλακτική.
Στην Πλεύση Ελευθερίας ως προσωρινό εκφραστή της οργής!
Αντίθετα η Ζωή Κωνσταντοπούλου εμφανίζεται ως “άφθαρτη” και εστιάζει σε ένα μονοθεματικό, συναισθηματικά φορτισμένο αφήγημα. Το προφίλ της ως “μαχητικής” και “αδιάφθορης” φαίνεται να προσελκύει πολίτες που νιώθουν προδομένοι από τα μεγάλα κόμματα.
Στην Αποχή και στις μετακινήσεις σε μικρότερα κόμματα!
Ένα μεγάλο κομμάτι δυσαρεστημένων πολιτών είτε επιλέγει την αποχή είτε διασκορπίζεται σε μικρότερα κόμματα, χωρίς να συγκροτείται ένα ενιαίο ρεύμα υπέρ μιας συγκεκριμένης αντιπολιτευτικής δύναμης.
Το ερώτημα είναι αν η δυναμική της Πλεύσης Ελευθερίας θα είναι διατηρήσιμη ή αν πρόκειται για μια συγκυριακή εκλογική αντίδραση που θα ξεθωριάσει όταν η πολιτική ατζέντα μετατοπιστεί σε άλλα θέματα.
