Τέμπη 2023: Το Ρήγμα, η Δίκη και ο Αγώνας για το Κοινό Συμβόλαιο!

Η τραγωδία των Τεμπών δεν ήταν απλώς ένα δυστύχημα. Ήταν ένα σεισμικό ρήγμα που σχίζει το κοινωνικό και πολιτικό τοπίο, αφήνοντας πίσω του όχι μόνο πένθος, αλλά ένα βαθύ, ανοιχτό τραύμα: την πληγωμένη εμπιστοσύνη μιας κοινωνίας που απαιτεί λογοδοσία. Το δικαίωμα των οικογενειών στην αλήθεια είναι το αδιαπραγμάτευτο αίτημα για αποκάλυψη και δικαιοσύνη, η φωνή που δεν ανέχεται άλλη ασάφεια.

Αυτή η φωνή, όμως, κινδυνεύει να πνιγεί σε έναν καταιγισμό πολιτικών αντιπαραθέσεων. Στο επίκεντρο, τα κενά, οι παραλείψεις, οι καθυστερήσεις και τα λάθη από πλευράς κυβέρνησης και θεσμών δημιούργησαν ένα πεδίο αμφιβολιών και υποψίας βαθιάς συγκάλυψης. Αυτά τα αντικειμενικά γεγονότα δημιούργησαν την εντύπωση ενός κράτους που προστατεύει τον εαυτό του και όχι την αλήθεια. Παράλληλα, η πολιτική εργαλειοποίηση της τραγωδίας μετατρέπει το δικαστικό αίτημα σε όπλο για ίδιον όφελος. Το αποτέλεσμα είναι μια τοξική αντιπαράθεση μεταξύ δύο αφηγημάτων – του «ανθρωπίνου λάθους» και του «εγκλήματος» – όπου η πλειοψηφία που αναζητά ψύχραιμες απαντήσεις δεν βρίσκει χώρο.

Σε αυτό το δηλητηριωδές κλίμα, η επίκληση «αφήστε τη Δικαιοσύνη να μιλήσει» ακούγεται κενή. Όταν η εμπιστοσύνη στους θεσμούς έχει διαβρωθεί από συστημικές αδράνειες, αυτή η φράση μοιάζει λιγότερο με υπόσχεση και περισσότερο με προπέτασμα καπνού. Έτσι, η Δικαιοσύνη, ο αμερόληπτος διαιτητής, μετατρέπεται σε κύριο κατηγορούμενο. Αυτή η μετατόπιση είναι ίσως η πιο επικίνδυνη πτώση: η διάβρωση της πίστης στο ίδιο το κράτος δικαίου.

Όμως, η βαθύτερη κρίση παραμένει η ηθική. Η ελληνική κοινωνία δεν είναι ξένη στην πόλωση – την έχει ζήσει και ιστορικά, και στο πιο πρόσφατο παρελθόν, με την οικονομική κρίση και τα μνημόνια, με γνωστά πλέον οδυνηρά αποτελέσματα. Αυτή η συσσωρευμένη δυσπιστία λειτουργεί τώρα ως επιταχυντής. Αν η κοινωνία πειστεί ότι «όλοι συγκάλυψη κάνουν» και ότι «κανένα δικαστήριο δεν είναι ανεξάρτητο», τότε έχουμε περάσει το σημείο χωρίς επιστροφή. Αυτό σημαίνει την κατάρρευση του κοινού συμβολαίου – της θεμελιώδους πίστης ότι, παρά τις ατέλειές του, το πολιτικό σύστημα παραμένει το τελευταίο καταφύγιο δικαιοσύνης. Αν αυτό το θεμέλιο υπονομευτεί, τότε το κενό που αφήνει γεμίζει με ωμή οργή, αυθαίρετη καταδίκη, και ο κίνδυνος κοινωνικής αποσύνθεσης γίνεται πιο πραγματικός από ποτέ.

Η υπόθεση των Τεμπών, δεν είναι απλά μια δικαστική διαδικασία. Είναι ο καθρέφτης που μας ρωτά: Μπορεί αυτή η κοινωνία να αντιμετωπίσει την κρίση της χωρίς να βυθιστεί στο χάος; Το πραγματικό διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ την απονομή δικαιοσύνης για ένα δυστύχημα. Αφορά τη διαφύλαξη της ίδιας της έννοιας της Δικαιοσύνης και της δυνατότητας για έναν κοινό βίο. Το ρήγμα στα Τέμπη είναι πλέον και ρήγμα μέσα μας, και η επούλωσή του περνά μέσα από την αναζήτηση της αλήθειας χωρίς προκαταλήψεις και χωρίς φόβο.

Δεν μπορώ να φωνάξω πιο δυνατά από τον πόνο!

«Όταν η δικαιοσύνη κάνει το έργο της, ας σωπάσουμε. Από σεβασμό.»

Δεν μπορώ να βρω λόγια να περιγράψω την οργή, τον πόνο και τη θλίψη που νιώθω κάθε φορά που έρχεται στη μνήμη μου η τραγωδία στα Τέμπη. Κανείς μας δεν μπορεί να ξεχάσει. Κανείς δεν θέλει να ξεχάσει. Αλλά το να θυμόμαστε δεν σημαίνει να κραυγάζουμε περισσότερο από όσους έχασαν τους δικούς τους.

Ακούω απόψεις, διαβάζω συγκρουόμενες «αλήθειες», βλέπω αναλύσεις και «γνωμοδοτήσεις» να κυκλοφορούν σε εκπομπές και ιστοσελίδες. Και σκέφτομαι: ποιος μας όρισε δικαστές; Ποιος μας έδωσε το δικαίωμα να παρεμβαίνουμε εκεί που η δικαιοσύνη προσπαθεί, έστω και με αργά βήματα, να φωτίσει τι πραγματικά συνέβη;

Γνωρίζω –και το ξέρουμε όλοι όσοι έχουμε μια στοιχειώδη εξοικείωση με τη νομική διαδικασία– πως όταν οι γνώμες των ειδικών διαφέρουν, το δικαστήριο προχωρά σε ορισμό ενός τρίτου, ανεξάρτητου και υψηλού κύρους φορέα. Στην περίπτωση αυτή, αυτός ο ρόλος δόθηκε στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο. Και αυτό αρκεί.

Ό,τι άλλο ακούγεται και κυκλοφορεί, προσωπικά το βλέπω ως παράγωγο μιας εργαλειοποίησης. Μιας χρήσης του πόνου, όχι για να τον κατανοήσουμε ή να τον θεραπεύσουμε, αλλά για να εξυπηρετήσουμε άλλες στοχεύσεις. Και δεν το αντέχω αυτό.

Είναι άλλο να διεκδικείς, κι άλλο να παραμορφώνεις. Είναι άλλο να ζητάς δικαίωση, κι άλλο να αποφασίζεις εσύ ποιος φταίει. Η δικαιοσύνη έχει τον λόγο. Και εμείς οφείλουμε να σεβαστούμε τη σιωπή που συνοδεύει το έργο της. Μια σιωπή που δεν είναι αδυναμία, αλλά ένδειξη εμπιστοσύνης.

Δεν ξέρω αν θα αποδοθούν όλες οι ευθύνες. Δεν μπορώ να προβλέψω την απόφαση του δικαστηρίου. Ξέρω όμως πως τίποτε δεν θεραπεύεται όταν γίνεται τηλεοπτικό θέαμα. Και πως οι γονείς, τα αδέλφια και οι φίλοι των παιδιών που χάθηκαν αξίζουν κάτι περισσότερο: να μάθουν την αλήθεια χωρίς κραυγές, χωρίς σκοπιμότητες, χωρίς εμάς πάνω από το κεφάλι τους.

“Η μονοθεματική πολιτική και το φαινόμενο της Πλεύσης Ελευθερίας: Συγκυριακή δυναμική ή σταθερή παρουσία;”

Ένα τραγικό γεγονός όπως το δυστύχημα των Τεμπών μπορεί –και ίσως πρέπει– να μονοπωλεί την επικαιρότητα για μεγάλο διάστημα, ειδικά όταν εγείρει ζητήματα ασφάλειας, διαφάνειας και λογοδοσίας. Όμως, καμία χώρα δεν μπορεί να προχωρήσει εστιάζοντας αποκλειστικά σε ένα ζήτημα, όσο σημαντικό κι αν είναι.

Τα προβλήματα μιας κοινωνίας είναι πάντα πολλαπλά και διασυνδεδεμένα: οικονομία, υγεία, παιδεία, εξωτερική πολιτική, υποδομές. Η μονοθεματική δημόσια συζήτηση συχνά σημαίνει ότι άλλα σημαντικά ζητήματα μένουν στο περιθώριο, ενώ η διαχείριση των καθημερινών αναγκών συνεχίζεται.

Το ερώτημα είναι αν η εμμονή με ένα θέμα λειτουργεί ως καταλύτης για ουσιαστικές αλλαγές ή αν γίνεται εργαλείο αποπροσανατολισμού. Στην περίπτωση των Τεμπών, το ζητούμενο θα έπρεπε να είναι η βελτίωση των σιδηροδρομικών μεταφορών και η ανάληψη ευθυνών, όχι η απλή διαιώνιση του θέματος σε επίπεδο πολιτικής αντιπαράθεσης.

Η ραγδαία άνοδος της Πλεύσης Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου που δημοσκοπικά παρατηρείται θα μπορούσε να εξηγηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη μονοθεματική εστίαση στο δυστύχημα των Τεμπών. Το κόμμα της κεφαλαιοποίησε τη λαϊκή οργή, προβάλλοντας ένα λόγο τιμωρητικό απέναντι στο πολιτικό σύστημα. Σε ένα πολιτικό τοπίο όπου η εμπιστοσύνη στους θεσμούς είναι ήδη κλονισμένη, μια τέτοια στάση βρίσκει πρόσφορο έδαφος.

Ωστόσο η Πλεύση Ελευθερίας είναι ένα αρχηγικό κόμμα χωρίς δομές βάσης και χωρίς ένα συνολικό κυβερνητικό πρόγραμμα. Η πολιτική της παρουσία είναι περισσότερο αντιδραστική παρά προγραμματική, και στηρίζεται στην καταγγελία παρά σε συγκεκριμένες προτάσεις για τα μεγάλα ζητήματα της χώρας (οικονομία, υγεία, παιδεία, εξωτερική πολιτική κ.λπ.).

Το ερώτημα είναι αν η δυναμική της είναι συγκυριακή ή αν μπορεί να αποκτήσει μακροπρόθεσμα πολιτική βαρύτητα. Ιστορικά, κόμματα που βασίζονται αποκλειστικά σε μια θεματική ατζέντα δυσκολεύονται να διατηρήσουν τη δυναμική τους όταν η επικαιρότητα αλλάζει. (Ποτάμι, κίνημα 5 αστέρων, πειρατές, UKIP).

Η μονοδιάστατη επιμονή στο δυστύχημα των Τεμπών αντικατοπτρίζει δύο βασικούς παράγοντες. Από τη μία πλευρά, το τραγικό αυτό γεγονός έχει καταστεί σημείο αναφοράς στη συλλογική συνείδηση, προκαλώντας συναισθηματική και πολιτική αντίδραση που οδηγεί σε επαναλαμβανόμενη ανάδειξη του θέματος. Από την άλλη, η πολιτική σκηνή, σε συνθήκες γενικής δυσαρέσκειας και απιστίας προς τους θεσμούς, συχνά χρησιμοποιεί τέτοια γεγονότα ως εργαλείο για να επικεντρώσει την προσοχή του κοινού, αποδίδοντας ευθύνες και προβάλλοντας ένα τιμωρητικό μήνυμα.

Σε αυτή την περίπτωση, το γεγονός των Τεμπών έχει μετατραπεί σε σύμβολο για την αποτυχία του συστήματος, καθιστώντας το βασικό ακρογωνιαίο λίθο για την επικοινωνιακή στρατηγική κομμάτων που δεν διαθέτουν ολοκληρωμένα προγράμματα για την αντιμετώπιση των ευρύτερων κοινωνικών ζητημάτων. Αυτή η μονοδιάστατη εστίαση μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματική σε περιόδους κρίσης, αλλά συχνά αποδεικνύεται επαρκής μόνο για να κινητοποιήσει τη συναισθηματική ανταπόκριση του εκλογικού σώματος σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές.

Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον πολιτικό παράδοξο: ενώ η κυβέρνηση υφίσταται φθορά από το δυστύχημα των Τεμπών, η παραδοσιακή αντιπολίτευση δεν φαίνεται να κερδίζει, με εξαίρεση την Πλεύση Ελευθερίας.

Η εξήγηση μπορεί να βρίσκεται σε διάφορους παράγοντες:

Στη Διάχυτη απαξίωση του πολιτικού συστήματος!

Οι πολίτες που απογοητεύονται από την κυβέρνηση δεν στρέφονται αυτόματα στα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης, καθώς τα θεωρούν μέρος του ίδιου προβλήματος. Υπάρχει μια γενικότερη κρίση εμπιστοσύνης προς το σύνολο του πολιτικού κόσμου.

Στην Έλλειψη πειστικής εναλλακτικής!

Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σε παρατεταμένη εσωτερική κρίση και δεν καταφέρνει να εκφράσει πειστικά τη δυσαρέσκεια και το ΠΑΣΟΚ, παρά τη σχετική σταθερότητά του, δεν δείχνει να πείθει ότι αποτελεί ισχυρή εναλλακτική.

Στην Πλεύση Ελευθερίας ως προσωρινό εκφραστή της οργής!

Αντίθετα η Ζωή Κωνσταντοπούλου εμφανίζεται ως “άφθαρτη” και εστιάζει σε ένα μονοθεματικό, συναισθηματικά φορτισμένο αφήγημα. Το προφίλ της ως “μαχητικής” και “αδιάφθορης” φαίνεται να προσελκύει πολίτες που νιώθουν προδομένοι από τα μεγάλα κόμματα.

Στην Αποχή και στις μετακινήσεις σε μικρότερα κόμματα!

Ένα μεγάλο κομμάτι δυσαρεστημένων πολιτών είτε επιλέγει την αποχή είτε διασκορπίζεται σε μικρότερα κόμματα, χωρίς να συγκροτείται ένα ενιαίο ρεύμα υπέρ μιας συγκεκριμένης αντιπολιτευτικής δύναμης.

Το ερώτημα είναι αν η δυναμική της Πλεύσης Ελευθερίας θα είναι διατηρήσιμη ή αν πρόκειται για μια συγκυριακή εκλογική αντίδραση που θα ξεθωριάσει όταν η πολιτική ατζέντα μετατοπιστεί σε άλλα θέματα.